خانه / آخرین نوشته ها / روز جهانی فرهنگ بلوچ، شهر سوخته، فرخنده باد

روز جهانی فرهنگ بلوچ، شهر سوخته، فرخنده باد

روز دوم مارس، روز جهانی فرهنگ بلوچ است، فرهنگی که نه تنها در بخش های پهناوری از سیستان و بلوچستان  ایران هنوز هم پابرجاست که در افغانستان و پاکستان  یکی از قدیمی ترین فرهنگهای جهان است.

بی دلیل نیست که فرهنگ بلوچ، روزی جهانی دارد، چرا که این فرهنگ، یکی از قدیمی ترین فرهنگ هاست و آغازگر شهرنشینی و تمدن  و افسوس که این فرهنگ غنی در ایران امروز چندان پاس داشته نمی شود.

سیستان و بلوچستان، دومین استان پهناور ایران است با فرهنگ بلوچی،  فرهنگی که خاستگاه نخستین تمدنهای پیشرفته بشری و کانون اجتماعات شهرنشینی ست. شهر سوخته، داستان های پهلوانی اساطیری ایران، رستم و قصه های شاهنامه و سرزمین آسیاب های بادی، دهانه غلامان(دروازه بردگان) نمونه معماری موفق یک شهر هخامنشی، کوه خواجه، دژ سنگی و استوار دوران اشکانی- ساسانی است و هنر و تمدن فرهنگ ایران باستان، زبان تصویر گویای هزاره های تاریخ است.

در جنوب شرقی ایران، سرزمین بلوچستان با مساحتی در حود ۱۷۵۰۰۰کیلومتر مربع واقع شده که از شمال به سیستان و افغانستان، از شرق به پاکستان، از جنوب به دریای عمان و از غرب به کرمان می رسد.

سرزمینی خشک و گرم با میزان بارش بسیار کم که باعث می شود قناتها تنها منبع آبی مردمان بلوچ باشد. شرایط آب و هوایی باعث شده که آنها منازل خود را در فاصله های زیاد از هم قرار دهند و منطقه شاهد پراکندگی جمعیت باشد. بلوچ ها بیشتر به کشت مرکبات و خرما می پردازند. شباهت زیادی بین هوای بلوچستان و هندوستان وجود دارد بهمین خاطر محصولاتی چون تمبرهندی، نارگیل، انبه،موز و انجیر و …کشت می شود.

آثار و شواهد تاریخی پیشینه این خطه را به هزاره های قبل از اسلام میرساند. در کتیبه بیستون و تخت جمشید از آن با نام “ماکا” یاد شده است. در گذشته باتلاقهای زیادی در این منطقه وجود داشته، برخی براین باورند که ازترکیب کلمه “مکا” و “اراینا”(در زبان سانسکریت یعنی باتلاق) کلمه ای به وجود آمده که به مرور زمان به مکران تبدیل شده و سالیان سال بلوچستان کنونی را سرزمین”مکران” می خواندند.

سیستان در ایران، سرزمین عجیب و پرراز و رمزی ست، سرزمینی که قصه های بسیاری  را از روزگاران بسیار گذشته در دل خود دارد.

 

کافی ست سری به شهر سوخته بزنید، شهری ۵ هزار ساله ، که بهترین مرکز شهرنشینی در عصر مفرغ بوده  و ترکیب زیبایی از خلاقیت، فراست صنعت و فرهنگ گذشته بلوچ است. شهری که وقتی در زمینش قدم می گذارید، زیر پایتان پر از شکسته سفالهای هزاران ساله است، آنچنانکه دلتان نمی آید بر خاکش با آرامش پا بگذارید.

شهر سوخته یکی از آثارتاریخی  و باستانی عصر برنز منطقه تمدن جیرفت در استان سیستان و بلوچستان در ایران، است و نام غریب این شهر، سوخته! می گویند به خاطر این بوده که در روزگار پیشین، مردم برای درست کردن غذا، زمین را می‌شکافتند و آتش روشن می‌کردند، با این شرایط نخستین باستان‌شناسان وقتی از این منطقه بازدید کردند، سطح وسیع خاکستر را دیدند ، پس نخستین لقبی که به آن دادند، شهر سوختهبود.

سیستان، زادگاه آسیاب های بادی جهان است. مهد رادمردی در اساطیر پهلوانی پیشینیان است و مورخان، بنای آن را به ۴۰۰۰ سال قبل از بعثت پیامبر و به دست گرشاسب نوشته اند. بزرگترین افتخار مردم سیستان از آغاز پادشاهی گرشاسب تا طلوع دین احمدی این است که نام آن دارالولایه بوده است. سیستان انبار غله آسیا و به لحاظ اقتصادی از کانون های اصلی ایران بوده است. سیستان انبار غله آسیا و به لحاظ اقتصادی از کانونهای اصلی ایران بوده است.

موسیقی بومی و ترانه های فولک مردم سیستان و بلوچستان ظرافت ویژه ای دارند. این لطافت شاید به دلیل طبیعت خشن و شیوه سخت گذران انسان در این خطه، اندکی غیرعادی به نظر برسد، ولی موسیقی بومی و ترانه های عامیانه مردم این سزمین، نمودار کاملی از سفر مردم آن است. اشعار محلی بلوچ غالباٌ در عیدها و شادیها خوانده می شود و موزیک محلی که عبارت از سرنا، دهل و طبل است آن را همراهی می کند.

از سرپناههای متحرک روستاییان و عشایر می توان گدام، کپر،لوگ، گردتوپ را نام برد

۱)گدام: زنان و دختران بلوچی نوارهای بافته شده از موی بز را بهم میدوزند و سیاه چادری را برپا می کنند که به آن گدام یا پلاس می گویند. زنان عشایر که سرشار از ذوق و هنر هستند داخل گدام را با آثار هنری خود مثل گلیم، پشتی، نوارهای آینه و سکه و… تزئین می کنند.

۲) گردتوپ:  دیواره ای مدور از خشت و چینه برپا می کنند و سقف آن را با شاخ و برگ درخت خرما می پوشانند. این نوع مسک یکی از زیباترین نوع خانه های عشایری است.

۳)کپر: نوعی مسکن موقتی که بیشتر در زمین های کشاورزی برای فروش اقلام برپا می شود.  سرپناهی از چوب درخت نخل و گز که به صورت عمودی چیده می شود و ورودی آن را با برگ نخل می پوشانند. و فضاهای خالی چوبها  را با شاخ و برگ درخت گز و نخل پر می کنند.

۴) لوگ: برای برپایی این منزل گودالی در زمین حفرمی کنند و پایه های آن را محکم می کنند در گودال بعد از رختن شاخ و برگ درختان خرما منزلی نیم‌دایره با سقف هلالی می سازند.

نوع دیگر از مساکن سنتی خارخانه‌ای است که از انبوه بوته‌های درهم فشرده خار و ستون تیرهای چوبی از درخت خرما بنا می‌شود و تنها در فصل تابستان مورد استفاده قرار می‌گیرد و مانند یک کولر آبی با هوای مطبوع عمل می‌نماید و به آن احتکن یا  آدوربند گویند.

ازدواج و جشن ها و مراسم وابسته به آن مهمترین مراسم بلوچستان است.بلوچ ها به ازدواج بسیار بها می دهند چرا که  تحکیم کننده روابط طایفه ای و خویشاوندی است.

سن ازدواج برای پسران بلوچ حدود ۱۵تا ۱۸ سالگی و برای دخترانشان ۱۳ تا ۱۴ سالگی است.

بلوچ ها معمولا فصل بهار (بهارگاه)را برای ازدواج انتخاب می کنند البته از بهار تا زمان رسیدن خرما یعنی تا ماه شهریور عروسی ها در بلوچستان برگزار می شود.

مراحل عروسی

مراسم جار

هرگاه پسری از خانواده اجازه ازدواج را می گیرد با چندتن از دوستان خود به سراغ اقوام خود می رود و به آنها این پیغام را می دهدو آنها نیز در این شادی با داماد شریک می شوند و او را از لحاظ مالی حمایت می کنند. و هدیه ای مثل پول نقد، طلا، ، گوسفند، شتر، گندم، برنج، آرد و روغن یا … عطا می کند. بعد به جار رفتن، قاضی امادگی داماد را برای مراسم عروسی به خانواده دختر اعلام می کند.

پاگدران 

هنگامی که خانواده عروس  داماد را پذیرفتن، داماد به همراه خانواده خود به خانه عروس می روند تا به نوعی داماد را با خانواده عروس خودمانی کنند. به این مراسم پاگدران کردن یا خودمانی کردن می گویند.

داماد را پیش هوسوگ(مادر زن بردن )

از بعد مراسم  پاگدران، داماد خودش به تنهایی به خانه عروس رفت و امد می کند و در کارهای منزل به پدر عروس کمک می کند

 

 

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

میلاد امام موسی کاظم(ع) مبارک باد

آفرینش، سوره ای از مهر اوبر لب هستی، تبسّم کاظم است مُصحف اخلاص و قاموس …

مسجد پیرزن / عجیب ترین مسجد ایران و جهان

چندى پیش در میانه صحن کبیر گوهرشاد، محوطه مربع مستطیلى بود از سنگ، با نرده …

دیدگاهتان را بنویسید