خانه / آخرین نوشته ها / نگاهی به لزوم بازنگری تئاتر کودک در ایران / کودکان فیلسوفان کم تجربه اند

نگاهی به لزوم بازنگری تئاتر کودک در ایران / کودکان فیلسوفان کم تجربه اند

آیین باور – این سخن مارک تواین، نویسنده نامدار کودکان و نوجوانان درباره ویژ‌گی و اهمیت تئاتر کودک حقیقتی انکار ناپذیر است که بسیاری از بزرگان عرصه هنر و ادبیات و حتی صاحب‌نظران مسائل تربیتی و روانشناسی کودکان و نوجوانان به آن واقف بوده و همواره مقوله تئاتر کودک را به عنوان عرصه‌ای جهت بروز و رشد استعدادها و خلاقیت‌های کودکان و … مورد توجه قرار داده‌اند.

تئاتر کودک، تئاتری است دراماتیک؛ با تمام آن چیزهایی که در تئاتر بزرگسال هست،مثل گره افکنی، تحول شخصیت و گره‌گشایی. این‌ها چیزهایی است که همواره برای بچه‌ها جذاب است. قطب الدین صادقی استاد تئاتر می گوید: تئاتر برای کودکان باید شاد باشد و آزادی، شور و هیجان به ارمغان بیاورد. نمایش دل‌مرده،کشدار و بی‌تحرک به درد کودک نمی‌خورد چرا که کودک جهان را با ریتم خود می‌فهمد و بنابراین تحرک، ریتم و ضرب اهنگ باید بسیار زیاد باشد.

دیویی چمبرز، در کتاب قصه‌گویی و نمایش خلاق در تعریفی از این گونه نمایشی چنین می‌نویسد:  نمایش خلاق شکلی از وانمودبازی است. یک تجربه سازمان یافته‌است که با دقت طراحی می‌شود و به اجرا در می‌آید. کودکان به‌وسیله نمایش خلاق، صحنه، رویداد، مشکل یا واقعه برخاسته از ادبیات کودکان را با هدایت آموزگار، خلق یا بازآفرینی می‌کنند. این فعالیت نمایشی به‌ وسیله کودکان مورد بحث قرار می‌گیرد. همچنین به‌ وسیله خود آن‌ها طراحی و ارزشیابی می‌شود. گرچه در اجرای نمایشی خلاق که کودکان در آن نقش‌آفرینی می‌کنند، کم و بیش از تکنیک‌های نمایشی استفاده می‌شود، اما این فعالیت را نمی‌توان به معنی سنتی آن “نمایش” خواند. در اینجا نمایشنامه هرگز مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

تئاتر به عنوان ضرورتی بزرگ در آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان قابل طرح و توجه است. محمدرضا یوسفی، نویسنده کهنه کار ادبیات کودک که آثار منتشر شده‌ای نیز در حوزه نمایشنامه کودکان دارد درباره ویژگی‌های تئاتر کودک چنین می‌گوید: تئاتر ویژگی‌های خودش را در ارتباط با کودک دارد. مهمترین عنصر حیاتی و خاص تئاتر، زنده بودن کلام و حرکت است. کودک واژه و جملات را از دهان بازیگری می‌شنود که او را به‌واقع می‌بیند. انگار کودک به دنیای رمزآمیز و شگفتی پا می‌گذارد. اگر کار هنرمندان بر دل او بنشیند، کودک خودش را در چرخه زندگی می‌بیند و با نقش‌های گوناگون هنرمندان همذات‌پنداری می‌کند.

داود کیانیان نیز در فصلی از کتاب “تئاتر کودک و نوجوان” خود در این باره می‌نویسد: ضرورت تئاتر کودکان را باید از دو زاویه مورد نظر قرار داد؛ یکی از جهت منافعی که از آن متصور است و دیگر آن‌که به عنوان یک وسیله و روش آموزشی می‌توان از آن سود جست.

سال ۱۳۵۰ مرکز حرفه‌ای تئاتر کودک در کانون پرورش فکری کودکان نوجوانان با حضور شخصیتی همچون دان لافون از متخصصان تئاتر کودک تأسیس شد و شکلی کاملاً حرفه‌ای یافت. از آن زمان تا به امروز، سال‌های زیادی بر عمر تئاتر کودک در ایران رفته است. شاید حضور دان لافون و تجربه‌های او بود که نقشی انگیزشی برای سروسامان دادن به تئاتر کودک در ایران داشت و پای هنرمندان بسیاری از تربیت‌شدگان دانشکده‌ی هنرهای زیبا و هنرهای دراماتیک همچون غلام‌حسین ساعدی، بهرام بیضایی، بیژن مفید و سایرین را به این عرصه باز کرد و حرکت‌های امیدوار کننده‌ی بسیاری شکل گرفت.

نخستین نمایش نامه چاپ شده برای کودکان ایران امسال ۹۰ ساله می شود

کتاب خانم خزوک در قطع ١۶ در ٩ سانتی متر و با ١٨ صفحه و شش تصویر طراحی شده از سوی نویسنده چاپ شده است. روی جلد کتاب این نوشته ها آمده است:

خانم خزوک یا خود انتخاب رفیق -اثر میرزا جبّار عسکرزاده، معلّم بچگان کر و گنگ و مدیر کودکستان شیراز -یک پرده باجازه ریاست جلیله معارف ایالتی فارس – حق طبع محفوظ-برای کودکستانها و اطفال کلاسهای ابتدائی، نوزدهم اسفند ایران ١٣٠٧ شیراز.

و ما هنوز نتوانسته ایم این گام مهم و روشنفکرانه را پس از ۹۰ سال به جایی برسانیم که نسلی پخته و درک درست از نمایش اثر گذار کودک تربیت کنیم.

علت عقب ماندگی تئاتر کودک  در ایران  چیست؟

مدیرمرکز تئاترکانون پرورش فکری، نبودن متن مناسب، سازنده،شاداب وخلاق را ازمشکلات عرصه تئاتر کودک شمرده می گوید: ((علی رغم اینکه در این عرصه،هنرمندان وبازیگران قدرتمندی داریم,  متاسفانه متن های نمایش دارای مشکلات جدی است وبرخی از پیشکسوتان این عرصه متاسفانه کار در عرصه کودک راساده و کودکانه تلقی می کنند،در حالی که این امری بسیار مهم وتاثیرگذارو سخت وپیچیده است.

عدم شناخت نیاز  و ویژگی های مخاطب کودک ونوجوان

عباس جهانگیریان نویسنده وپژوهشگرادبیات کودک ونوجوان، با اشاره به عدم شناخت نیازهای مخاطب کودک درمتون نمایشی کودک ونوجوان میگوید: بچه هادردرجه اول نیازمند تفریح هستند ،فضا وفرصتی که بتوانند از نظر روانی تخلیه شوند. پند و اندرز های محیط خانه، مدرسه، معلم ومسئولان در روح او تلمبار شده است . حالا آمده است و تئاتری را می بیند که آقا گرگه و روباهه و دیگران، همه می خواهند نصیحت کنند. بچه پس میزندودردلش فریاد میزند که بس است! اینجاست که بایدکلیشه زدایی کرده واز تکرار جلوگیری کنیم. باید به طرف طنزوتفریح برویم،چیزی که به لحاظ روانی،کودک را ارضاکند واگرآموزشی هم هست،به صورت پنهان باشد.

بهروزغریب پور،اززاویه دیگری به موضوع نیازهای کودک ونوجوان درمتون نمایشی نگاه می کند.او می پرسد آیا باید تئاتر خوش بینانه داشته باشیم یا تئاتر واقع بینانه؟

تئاترخوش بینانه دورکردن کودک از واقعیت هاست وتئاتر واقع بینانه نزدیک کردن اوبه واقعیت. باید دید چه چیزهایی رابایدگفت.ما به کودکی که مادرش را از دست داده،به هزار زبان می گوییم: مادرتونمرده، مادر تو در آسمانهاست و اگرگریه نکنی، شب به خوابت می آید ولی به بزرگسال چنین چیزی را نمی گوییم، چون او پذیرفته است که جسم انسان فانی است وروحش می تواند پایدار باقی بماند. از همین مثال ساده می توانیم نتیجه بگیریم که روایت وتجسم کردن مرگ برای کودک، با بزرگسال بسیار متفاوت است. مسئله نداری و فقر، جنگ، مرگ، ظلم،…از دریچه وکانال ذهنی خاصی باید رد شود که اگر روزی کودک باواقعیت روبه روشد،اثرشما باعث نشده باشد اونتواند این موقعیت را بپذیرد.

((باید به زبان خود اوبا اوسخن گفت. تعریف بسیار زیبایی از کودک وجود دارد که می گوید:کودکان فیلسوفان کم تجربه اند.کودکان فلسفه ای خاص برای نگاه کردن به جهان دارند.اما ازتجربه بی بهره اند وچون تجربه ندارند، شما باید بسیاربسیاربا احتیاط با آنها برخورد کنید و اگرمی خواهید تجربه ای رابرای آنها بگویید، باید در دایره ذهنی آنها بگنجد. یاچنان عوض کنید که زمانی که فراتر رفت، این تجربه  برایش قابل دریافت وملموس باشد.کسی که خشونت را برای کودک ترسیم می کندباید حدی را برای آن قایل باشد.))

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

آب بان، از راه رسید قدر آب را بیشتر بدانیم

آیین باور- در فرهنگ و تاریخ ملت ایران هر ماه و روزهایی از آن دارای …

زنگ هشدار کی به صدا در خواهد آمد؟ سالانه ۱۲ هزار دانش آموز به البرز اضافه می شود

آیین باور- بنا بر اعلام رسمی استاندار البرز سالانه ۱۲ هزار دانش آموز به البرز …

رئیس انجمن خوشنویسان : البرز خاستگاه خوشنویسی معاصر کشور است

بزرگترین خوشنویس خط شکسته درویش عبدالمجید طالقانی که همچون میرعماد بزرگ در خط نستعلیق در خط شکسته ی نستعلیق از اواخر دوره صفوی تاکنون پرتو افشانی میکند نیز اهل روستای مهران طالقان بوده است.

دیدگاهتان را بنویسید