خانه / آخرین نوشته ها / آداب و رسوم؛” هفت قلم آرایش ” یعنی چی ؟

آداب و رسوم؛” هفت قلم آرایش ” یعنی چی ؟


از زمان­‌های بسیار قدیم، حتی ماقبل تاریخ، هم زن و هم مرد به ظاهر و زیبایی خود اهمیت می­‌دادند و سعی داشتند با استفاده از وسایلی خود را جذاب­‌تر و زیباتر جلوه دهند. آرایش برای اولین بار در مصر قدیم رواج یافت. آن‌ها در مراسم مذهبی خود از عطرهای خوشبو و لوازم آرایشی استفاده می­‌کردند و از حمام­‌های مخصوص برای خوشبو ساختن پوست بدن بهره می­‌بردند.
در مورد اقلام و صورت­‌های آرایش زنان ایران، در تاریخ منابع مستقلی در دست نیست، ولی در نوشته­‌ها و کتاب‌های دیگر و نیز از روی وسایل آرایش قدیمی که پیدا شده، می­‌توان به آرایش آنان، به‌ ویژه آرایش زنان در حرم‌ سراهای دربار پی برد. در این خصوص، مطالبی که در دسترس است نیز، بیش‌تر مربوط به این قشر از زنان جامعه بوده و کمتر به عموم جامعه نگریسته شده است.
با مسافرت­‌های ناصرالدین شاه به روسیه و اروپا و مشاهده­‌ی سر و وضع زنان آن‌جا، پوشش زنان دربار نیز تغییر کرد. اولین شخصی که آرایش و پوشش زنان اروپایی را به دربار آورد «تاج­‌السلطنه» دختر ناصرالدین شاه بود.

همچنین صورت های کشف شده در هفت تپه خوزستان نشان می دهد زنان در ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد، لب ها و گونه ها را قرمز کرده و چشم ها را با آرایش، درشت جلوه می دادند. یونانیان هم در آثار خود، آرایش کردن هخامنشیان را بسیار ستایش کرده اند. .

آمده ام وسمه کنم، نیامدم وصله کنم

شاید امروز از عبارت «هفت قلم آرایش» به صورت طنز استفاده شود، اما هفت قلم آرایش ریشه ای تاریخی دارد که در قدیم به آن «هفت وند» هم می گفتند. «سرمه»، «نگار» یا همان حنا، «قاضه» که به سرخاب یا سرخی هم معروف است، «سفیدآب»، «وسمه» برای پر پشت کردن ابروها، «زرک» که گرد طلایی رنگی است و به مو و صورت می مالند، اما هر کسی جرات آراستن و به اصطلاح هفت قلم آرایش کردن را نداشت؛ چون در فرهنگ دینی و عرفی ایرانیان مسلمان، این گونه آرایش کردن زشت و نکوهیده بود جز برای زنان متاهل.


درمورد لوازم آرایش و اقلام آن، اطلاعات کمی در دسترس است. در ایران معاصر، از عبارت «هفت قلم» برای لوازم آرایش استفاده می­‌شده است. آن‌گونه که گفته می­‌شود، این عبارت برای اولین بار در کتاب «سمک عیار» آورده شده

(مژگان محمدیان نمینی- هفت قلم آرایش لوازم آرایش ایرانیان- مجله‌ی کتاب ماه هنر، خرداد و تیر ۱۳۸۱، شماره‌ی ۳۳)

و منظور، هفت جزء لوازم آرایش بوده که زنان برای زیبایی خود از آن‌ها استفاده می­‌کرده­‌اند؛ این اصطلاح امروزه برای طعنه به زنانی استفاده می­‌شود که آرایش غلیظی دارند. این هفت قلم در گذشته عبارت بودند از:
۱- سرمه : پودر سیاه رنگ برای آرایش چشم.
۲- حنا : برای رنگ کردن دست و مو.
۳- سرخاب : پودر قرمز رنگ برای گونه. (و شاید لبها)
۴- سفیداب : پودر سفید رنگ برای روشن کردن پوست صورت.
۵- وسمه :برای ضخیم کردن و سیاه تر نشان دادن ابروها و قرینه ساختن چشم ها.
۶- خال :برای زیباتر کردن صورت (معمولا در کنار، بالا یا پایین لب گذاشته می شد)
۷- زرگ : پودر طلایی رنگ برای روشن کردن مو و صورت.
«دوستعلی معیرالممالک» از رجال قاجار در دوران فتحعلی شاه که خود، زنانِ آن دورۀ اندرونی را دیده، درمورد آرایش زنان در آن زمان می‌گوید:
“زن­‌ها زلف­‌ ها را چین‌ چین و حلقه‌ حلقه نموده، با لعاب و به­دانه به پیشانی می­‌ چسباندند . با وسمه یا رنگ و حنا ابروهای پهن و پیوسته می­‌کشیدند و گاه میان آن، خالی کوچک می­‌نهادند. چشم­‌ها را سرمه کشیده، چهره را سفیداب و سرخاب زیاد می­‌مالیدند.” (حسن آزاد- پشت پرده­‌های حرم‌سرا- انتشارات دیبا- ص ۳۹۵)

آرایش در میان برخی ملل آسیایی یک هنر بود. ازجمله در کشور ژاپن که آرایش خیره کننده «گیشاها» در این کشور نمونه ای از این هنر محسوب می شد.

استفاده از تنوع رنگی که از گیاهان گرفته می شد نیز به عنوان یک انقلاب در تاریخ آرایش، به نام آفریقاییان ثبت شده است. در حفاری هایی هم که در اغلب نقاط ایران به عمل آمده است، باستان شناسان به وسایل مختلف آرایشگری برخورد کرده اند که نشان می دهد زنان ایرانی در طول تاریخ به موضوع آرایش و زیبایی توجه داشته اند، اغلب این وسایل را که در حفاری ها کشف شده است، آینه ها، شانه ها، موچین ها، سرمه دان ها، عطردان ها و گاهی تیغ های ریش تراشی تشکیل می دهد.

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

جلسه هم اندیشی مدیریت نظارت و ارزیابی فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل برگزار شد

با حضور مدیر کل امور فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل سازمان غذا و دارو …

معاون علمی و فناوری رئیس جمهور خبر داد: تولید ۵ واکسن جدید برای اولین بار در کشور

تولید ۵ واکسن جدید برای اولین بار در کشور

میرجلال الدین کزازی :سپندارمذ یکی از هفت “بی آ گفت” نیاکان است

آیین باور – اگرجهانیان اندکی درباره جشن سپندارمذگان ما می‌دانستند، هرگز به ولنتاین دل خوش …

دیدگاهتان را بنویسید