خانه / اجتماعی / آسیب به خود( خود زنی ) و اعتیاد Self harm and addiction

آسیب به خود( خود زنی ) و اعتیاد Self harm and addiction

 

آیین باور – خودزنی ، انفجار خشم، رفتار جنسی بی ملاحظه، خشونت علیه دیگران ، مصرف بدون لذت مواد مخدر و الکل،  خطر کردن در روابط فردی و اجتماعی، قماربازی، سرقت و جرایم کوچک و بزرگ، هیجان طلبی بی محابا،  همگی رفتارهای پرخطر آسیب به خود هستند!

اما خود زنی اقدامی است عمدی در آسیب رساندن غیر مرگبار به بدن خود در ابعادی غیر قابل قبول برای اجتماع به منظور کاهش فشار روانی که با آسیب بسیار عمده روانی همراه است و رفتارهایی مانند بریدن یا خراش شدید پوست، سوزاندن یا داغ کردن پوست بدن، زدن خود یا کوبیدن سر به دیوار، جلوگیری عمدی از ترمیم زخم، خوردن مواد سمی یا داروها به قصد آسیب به خود، فرو بردن اشیای خارجی به داخل پوست ، مصداقهای آسیب به خود یا خود زنی هستند.

افرادی که اقدام به خود زنی می نمایند اکثراً مبتلا به بیماری های مغزی، عقب ماندگی ذهنی ،مشکلات ارگانیک یا اعتیاد هستند و  خودزنی های مکرر این بیماران  گاهی حتی  به معلولیت منتهی می گردد. طبق بررسی های انجام شده حدود  ۱۵ تا ۲۰ درصد نوجوانان در جامعه اقدام به خود زنی می نمایند و اکثریت افراد در سن ۱۴ تا ۱۵ سالگی برای اولین بار اقدام به انجام آن نموده اند . در خانمها اندکی شایعتر است و شیوع آن نیز در حال افزایش است.

تحقیقات بر روی این گروه از بیماران نشان می دهد که اغلب دچار اختلال دیگری نیز از جمله اختلالات خلقی، اختلالات اضطرابی، اختلال وسواسی اجباری، اختلال استرس پس از سانحه، اختلالات تجزیه ای ، اختلالات خوردن، اختلال شخصیت ضداجتماعی، اختلال شخصیت مرزی، اسکیزوفرنیا و اختلال اسکیزوفرنیفرم،  سوءمصرف و وابستگی به مواد،  هستند

عوامل بیولوژیک مانندکاهش سروتونین یا متابولیت های آن در مغز منجر به افزایش رفتارهای تکانه ای می شود بین خود زنی و خشونت به خود و متابولیتی بنام ۵HIAA نیز  ارتباطهایی  وجود دارد .داروهای SSRI باعث افزایش خویشتنداری و کاهش خودزنی در این افراد  می شود اختلال سیستم افیونی درون مغز نیز در این اختلال مهم شمرده شده است دو فرضیه در اینمورد وجود دارد

فرضیه اعتیاد: آسیب به خود به افزایش فعالیت سیستم افیونی درونی شده کمک کرده ایجاد  لذت می نماید و اعتیاد آور است .

فرضیه درد: پرکاری سیستم افیونی درونی  احساس بی دردی ایجاد میکند و بدین شکل  تمایل به رفتارهای دردناک و خطر آفرین  افزایش می یابد در ضمن ۶۰  درصد بیماران در جریان خودزنی احساس درد ندارند.

در برخی مصرف کنندگان شیشه نیز رفتارهای تکانه­ای و خشم با افکار پارانوییدی و حتی توهمات و هذیان­ها مرتبط هستند. بیماران دچار حس فراگیر بدبینی بوده و بصورت دفاعی و یا پیشگیرانه اقدام به پرخاش یا آسیب به خود می­کنند. در مصرف کنندگان مواد افیونی نیز بویژه در هنگام توقفِ مصرف، وسوسه خودزنی و آسیب به خود شکل می­گیرد. به همین دلیل گاهی شدت زخم­های ناشی از خود زنی بر بدن معتادان حکایت از دفعات سم­زدایی­های قبلی دارد مصرف کنندگان شیشه مدعی هستند که تحت اثر این ماده کنترل خود را از دست داده و اقدامات ناگواری را تجربه کرده­اند. اشکال در کنترل تکانه یکی از معضلاتی است که درمانگر اعتیاد با آن مواجه است.

خودزنی حتی جنبه­ای پیچیده­تر  نیز دارد  و بسیاری از بیماران ابراز می­دارند که مجروح ساختن خود و مشاهده زخم و خون برای آنها لذت­بخش است و به تسکین آلام آنها منجر می­شود. از طرفی نیز آنرا ابزاری برای انتقام از بستگان و تهدید و ارعاب یا القای حس گناه در آنها می­دانند. بنابرین برخی رفتارهای تکانه­ای دینامیکی پیچیده داشته و براحتی قابل توصیف نیستند.

همانطور که در بالا بیان شد، افراد به دلایلی نظیر  بیان احساساتی که  قادر به بروز آنها نیستند (الکسی تایمی) ، کاهش احساسات دردناک و احساس فشار درونی، احساس خودکنترلی، برگرداندن توجه از  احساسات ناراحت کننده شدید و استرسهای محیطی، شکنجه خود و کاهش احساس گناه، احساس یک حس بجای بیحسی و کرختی ، ….. اقدام به خود زنی می کنند. خودزنی خطرناک است و اشتباه در انجام آن میتواند موجب آسیب شدید جسمی و مرگ گردد، در ضمن موجب میگردد، فرد روش مناسب مقابله با استرس را فرا نگیرد، موجب احساس گناه، افسردگی، و در نهایت تشدید درد روانی اولیه میگردد. متخصصان معتقدند که خودزنی اعتیادآور است.

بیشتر افراد معتاد به مصرف مواد محرک تجربیات مکرر آسیب به خود را دارند در مراکز نگهداری افراد در حال ترک ، اقدام به خودزنی یکی از معضلات مسئولان این مراکز می باشد و گاه برای مهار این رفتار مجبور به بستن بیمار و یا اقدامات مهاری دیگر میگردند . روی پوست دست و پای اکثر افراد سوء مصرف کننده مواد آثار بریدگی با تیغ و چاقو و.. به وفور دیده می شود .

اکثر خودزنی ها بر روی  اندام فوقانی انجام میشود .وارد کردن آسیب  در چهره، ناحیه تناسلی و چشم ها بسیار بدخیم است. همچنین تغییر مکان خودزنی از ناحیه ای به ناحیه دیگر از دید متخصصان  نشانه نگران کننده ای است و باید جدی گرفته شود.الگوی خودزنی می تواند منظم، تصادفی (غیر منظم) و سمبولیک باشد. نوع منظم پیش آگهی بهتری دارد .اصولاً اقدامات غیر تکانه ای بهتر از تکانهای هستند و نشان از کنترل هیجانی بیشتری دارند  ؛ طول مدت خودزنی خیلی مهم است. می تواند از چند ثانیه تا چند ساعت باشد. زمان طولانی تر با پیش آگهی بهتری همراه است.

وقایع و شرایط  قبل از خود زنی با بعد از آن متفاوت است. شرایط محیطی مانند از دست دادن یک فرد مهم ، شغل و اختلافات بین فردی مثل احساس بی عدالتی،  فشار برای موفقیت، ناکامی در رسیدن به نیازها، تنهایی اجتماعی و نیز شرایط هیجانی و عاطفی مثل خشم، اضطراب، غم و افسردگی، شرم، تحقیر شدن  و شرایط بیولوژیک مثل مستی و مسمومیت، دلیریوم، محرومیت از مواد و خماری از وقایع قبل از آسیب به خود هستند که در بحث درمان باید مورد توجه قرار گرفته و تحلیل شوند.

 

وقایع بعد از خود زنی  مانند احساسات بعد از انجام خود زنی که  معمولاً رضایت و آرامش است، اقدامات درمانی بعدی برای زخم ها (توسط بیمار) ، کندن و باز کردن زخم ها ، مطلع کردن دیگران از زخم ها و آسیب ، واکنش دیگران به خودزنی نیز از وقایع بعد از خود زنی بشمار می آید که بسیار قابل تامل است.

برای درمان اینگونه افراد درمانگر باید به احساسات خود واقف باشد . درمانگر باید اعتماد فرد را جلب کرده  و برخورد حمایتی با بیمار  داشته باشد.  با بیمار محترمانه برخورد  نماید و اقدام به قضاوت بیمار نکند ،  سعی کند به بیمار امید داده و از احساسات بیمار  ابراز تعجب و نگرانی بیش از حد نکرده،  به جزئیات رفتار توجه بیش از حد نشان ندهد ، بهتر است از کلمه ”خودکشی“ استفاده نکند .درمانگر میتواند به بیمار اطمینان دهد که دلیلی برای احساس شرمندگی وجود ندارد و اینکه تاحدی می تواند احساساتش را درک کند ( نه صد در صد) و قصد کمک به او را دارد و نه سرزنش کردن.

برای شروع درمان این مشکل در درجه اول باید فرد مصرف کننده مصرفش قطع شود و درمانگر باید علت  خودزنی بیمار را از بیمار بپرسد . باید بفهمد خودزنی و آسیب چه احساسی به او میدهد؟ احساسات برانگیزاننده (خشم، ترس، شرم، گناه، پوچی، …) شناسایی کند. کمک کند بیمار احساسات  خود را بشناسد و اینکه چرا این احساس را دارد؟

تاریخچه زندگی بیمار را در طی مصاحبه موردبررسی قرار دهد و در مورد محیط زندگی بیمار و اطرافیانش اطلاعاتی بدست آورد. صرف ارزیابی در برخی بیماران به بهبود منجر می شود (reactivity effect) از رفتارهای بیمار چارت و جدول تهیه کند. پایش (monitor) علایم به تقلیل آنها کمک می کند ،ارزیابی را برای چند هفته بسته به شدت علایم ادامه داده و به درمان بیماریهای همراه توجه نماید.

در کل در مواجه با خود زنی می توان  از ارزیابی صحیح، قرارداد درمانی، آموزش مهارتهای جایگزین، مداخلات شناختی، درمان تروماهای زمینه ساز و دارو درمانی استفاده کرد.

ادامه دارد…

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

گردشگری البرز؛ دغدغه استاندار است

آیین باور – معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری البرز گفت: برای اینکه شاهد رونق و …

لزوم باز تعریف معنی ناموس پرستی

روز گذشته فضای مجازی پر شده بود از عکس‌های یک دختر نوجوان که گفته می‌شود …

کاهش ۴۰ درصدی ازدواج؛ برای اولین بار در تاریخ ایران رشد جمعیت به کمتر از یک درصد رسید

در حال حاضر10 میلیون جوان در سن ازدواج داریم. جوانان در عدم تمایل به فرزندآوری مقصر نیستند باید حمایت های لازم انجام شود. تا سال 97 میزان ازدواج 6درصد و سال 97 نسبت به سال 98 میزان ازدواج 8 درصد کم شده است. »

دیدگاهتان را بنویسید