???????? ???????????? ?????????? ???????? ???????? ????????????
خانه / صفحه نخست / محمد باقر آقا میری ،استاد نگارگری : مدت هاست نسیمی به این هنر نوزیده است

محمد باقر آقا میری ،استاد نگارگری : مدت هاست نسیمی به این هنر نوزیده است

آیین باور – گزارش یک دیدار رنگین با استاد محمد باقر آقا میری

سال ۱۳۲۹ درقریه حسن آباد (سوگند ) از توابع بیجار گروسی،زمین سوگند یاد کرد ستاره ای را می پرورد که ستارگان آسمان به  درخشش هنرش  غبطه خواهند خورد  و محمدباقر آقا میری  که در خانواده ای هنرمند به دنیا آمده بود، راهی کوچه بی انتها و پرپیچ  هنری شد که هنوز، در  خم خطوط نگار گری در تداوم است .

و امروز بخت یارمن بود که  به خانه اش دعوت شدم تا از نزدیک کارهای زیبا و خیال انگیزش را ببینم .آرام و ساکت است ،متین و مهربان ،با لحجه ای شیرین. همه اینها در نقاشی ها ، تذهیب و نگارانه هایش پیداست.

چیزی اضافه تر ، تلاطمی در خطوط و مفهوم و رنگ های کاربردی اش می بینی که به این ظاهر آرام، شباهتی ندارد. در سالنی نه چندان بزرگ،که بخشی از خانه اش را تشکیل می دهد یک گالری دارد. دور تا دور دیوار، آدمها و پروانه ها ،پرنده ها ،تو  را فریاد می زنند . هرکدام داستانی دارند. یک سو پهلوانهایی غریب که سوژه پایان نامه تحصیلی اش بوده اند .

از پیشدادی تا قاجار و معاصران با لباسهای ویژه پهلوانی دست به کمر یا پرشال حریف تو را می نگرند. داستان هایشان را برایم می گوید و من ،تند ،تند،نامهایشان را یادداشت می کنم. می خواهم وارد زندگی هایشان شوم و تاریخ را سرک بکشم.دیگر سو ،نگارگری های صفحاتی از شاهنامه ،داستان از آتش گذشتن سیاوش، که گویی خود اوست و در آتش تجربه قوام یافته است.

گفتم گویا به داستان پهلوان ها و قهرمانان ملی علاقه خاصی دارید . حتی یک کتاب از داستان قهرمانان در جا کتابی…

-گفـت : مطالعه زندگیشان برایم جالب است . دوست دارم زندگیشان را مطالعه کنم و چهره هایشان را به تصویر بکشم.

کمی درباره نقاشی قهوه خانه ای صحبت کردیم .از علاقه ام به مطالعه و کمبود منابع گفتم . استاد گفت که به همین سبب کتابی در دست تالیف دارد که به زودی منتشر خواهد شد .

پرسیدم رنگ مورد علاقه تان چیست؟ این روزها چه رنگی هستید ؟  به سمتی که تابلو های معاصرش را  چیده بود اشاره کرد:

-این سالها به سبز و آبی مایل شده ام .

بی نهایت سبز…. در پیچ و خم چهره دخترکان معصوم تابلوهایش، سربه آسمان کشیده بودند. آن قدر سبز که چشمان غزال های معصوم و پرندگان نیز سبز می نمود.

پرسیدم: به یاد می آورید اولین تابلویی که نقاشی کردید چه مضمونی داشت؟ از همان اول هم به مینیاتور علاقمند بودید یا …

با مهربانی  و حسی خاص و ذوقی که تازگی پنجاه سال رنج قلم و عشق هنر را نشان می داد گفت:

لیسانس نقاشی از دانشکده هنرهای تزیینی دارم نقاشی را دوست داشتم. کاری از شاهنامه بود اولین نقاشی که کشیدم .اما مینیاتور یک حس دیگری داشت . یک رها شدگی . زمینی نیست . از خاک می کند و به آسمان می بردت. من دیپلم ادبیات دارم و این حس شاعرانگی نگار گری مرا با خود می برد.

گفتم : پس شعر هم می گویید…

 بله گاهی برای دل خودم .مدرسه دارالفنون رفتم . یادگاری از امیر کبیر .

می دانستم به انگلستان رفته است تا در رشته هنر به تحصیلات خود ادامه دهد.کمتر از یک سال گذشته به وطن بازگشت . او عاشق هنر ایرانی در ظرف ایران است . اگرچه به حق، از جایگاه بد هنر و هنرمند گلایه مند است و با آهی می گوید:

قدیم ها می گفتند هنرمند هرجا رود قدر بیند و بر صدر نشیند اما من می گویم در ایران عزلت کشد و ..

آقامیری عنوان دکترای درجه یک هنر در نقاشی و هنرهای اسلامی را از شورای عالی فرهنگ و هنر، دریافت کرده است. او کم کسی نیست . افسر نگار گری ایران است . ….وای به حال دگران ….

خود را از شیفتگان و شاگردان استاد محمود فرشچیان می داند و او را مبدع و پیشتاز مینیاتور می داند که درعین قلم گیری های سنتی مینیاتور، دارای محتوایی نو و معاصر است.پس پرسیدم تا چه اندازه نو آوری در هنرهای اصیل و سنتی را جایز می دانید؟

نو آوری خوب است به شرطی که گذشته و تاریخ هنر را به خوبی بدانی و بشناسی . ساختار شکنی خوب است به شرطی که اصول داشته باشد و دیمی نباشد. باید تغییر کنی و به روز شوی اما در حد و اندازه های لازم . به شیوه درست .

آن سوتر چند تابلو با همین ویژگی ها توجهم را به خود جلب کرد. دختر جوانی کتاب ضیافت افلاطون در دست دارد و بر کتاب هگل نشسته است در حالیکه برگه های کتاب سپید است و او می گوید:

زیرا او هم دیگر از فلسفه گذشته است و رها کرده است . باید رها کرد . عاشق شد رویا دید.

نمی شود چشم از این تابلوی زیبا برداشت . در کنارش تابلوی دیگری است بی زمان و بی مکان زیر آب است این شهر، اما آسمان دارد و سفینه و زیر دریایی و انواع نبات و جماد . می گویم این تابلو مرا به یاد شهر دقیانوس می اندازد.

می گوید: بی زمانی و بی مکانی را نشان می دهد . چرا حتمن پرندگان در آسمان و ماهی ها در زیر آب باید زندگی کنند. من در این تابلو، همه را در اقلیم یکدیگر شریک کرده ام . دورتا دور تابلو تذهیب است و به خط خوش نوشته است که عشق آسان نمود اولین ولی افتاد مشکل ها می گوید نام تابلو همین است .

محمد آقامیری سال ها دردانشگاه ها و هنرستان های معتبر کشور از جمله هنرستان هنرهای تجسمی پسران به تدریس پرداخته و تدریس دروسی چون طراحی قالی، ‌کاشی، تذهیب و مینیاتور را عهده دار بوده است و هنوز می گوید:

عاشق تدریسم اگر زمانی درس ندهم حالم خوب نیست 

چه خوب که او دانسته های ارزشمند خود را به نسل بعد انتقال می دهد .اگرچه از گرانی ابزار و رنگ می گوید و ناتوانی علاقمندان برای تهیه آنچه که یک نقاش باید داشته باشد. شهریه اندک صد و پنجاه هزار تومانی برای تلمذ نزد چنین استادی که هر تابلو هنری اش ثروتی بی قیمت است؛ زندگی او را چنان که باید و شاید پشتیبانی نمی کند واز بسیاری استادان کم تجربه ارزان تر است .

اما او عاشق شاگردانش است و هنر او زایاست . شاگردان توانمند و موثری تربیت کرده است که هر کدام می توانند این پرچم را به نسل های پس از خود انتقال دهند.

او حتی کاندیدای هنر برای جایزه صلح نوبل در سال ۱۳۶۳ بوده است. تصویر سازی و تذهیب نقاشی بیش از ۴۰ عنوان از کتاب های تاریخی و ادبی و مذهبی را به عهده داشته است و بیش از ۳۰ جلد قرآن را تذهیب و ترصیح کرده است .با این همه فروتنی و صبوری اش در برابر پرسش های سطحی و رگباری من ستودنی است . صبوری ،خصیصه مهم هنرمندان نگارگری و تذهیب است .

می گویم : تصمیمی برای ایجاد یک موزه شخصی ندارید؟ که عده بیشتری بتوانند کارهایتان را ببینند و با این هنر آشنا شوند؟

می گوید: چرا دوست دارم اما توان مالی اش را ندارم .دولت هم توجهی ندارد. قدر نمی دانند .آدم هرچه بالا می رود باید بداند نشان زور بازو نیست ،بلکه از معرفت و ادب است .کاش جایی بود بدون نقد و گلایه دور هم هنرمندانه می نشستیم و گپدمی زدیم . تبادل نظر می کردیم . کاش در ایام ویژه مانند محرم مسابقات هنری موضعی برگزار می شد و حال و هوای تازه ای به هنر می داد. فضایی که در آن بده بستان های هنری رخ بدهد.مدتهاست نسیمی به این هنر نوزیده است .بحث را عوض می کنم عینک ظریفی بر چشم مرد جوان داخل تابلو توجهم را جلب می کند می پرسم: چرا این مرد را با عینک کشیده اید؟ دلیل خاصی داشته یا متعلق به دوره ایست که عینک مورد استفاده زیادی داشته است ؟

سبک کار صفوی است . آن دوره هم عینک بوده است و من دلیل خاصی نداشتم به نظرم قشنگ بود و به صورتش می آمد .کتاب حافظ در دست دارد و می خواند.

تابلو های سبز در سبز و آبی در سبز توجهم را مجدد به خود جلب کرد:

تصاویر تابلو هایتان واقعی هستند؟ برایشان اسم هم می گذارید؟

بله خیلی از این چهره ها واقعی هستند .ساعت ها در مقابلم نشسته اند و من چهره هایشان را نقاشی کشیده ام . اما دوست ندارم برای همه تابلو هایم اسم بگذارم . دوست دارم بیننده حس خودش را به تابلو ها داشته باشد و خودش برای آنها اسم انتخاب کند.

چه قدر این فضا را دوست دارم . این  فضا را باید نفس کشید و زندگی کرد. هر تابلو پنجره ایست بی بدیل از  رنگ ومفهوم و پیام که تو را به خواندن قصه زندگی خودت دعوت می کند از میان طرح ها و خطوط پیچ در پیچ آدمکهای نقاشی . تا حضور نیابی سکوت است و سکوت.

وقتی همه وجود؛ دیده می شوی و حضور ، قصه می گویند و فسانه ها ،شهر می بافند و گیسو تاب می دهند و در میان آواز پرنده هایی به زیبایی خیال تو را می برند تا هر کجای این مسیر بی پایان که پایه باشی و مشتاق.

از نبود فضایی برای تبادل اطلاعات و به نقد گذاشتن آثار گلایه مند است . حق هم دارد در استان البرز ،جعبه گنج خاک خورده ی هنرمندان نامی، هیچ پاتوقی برای دیدار هنرمندان نیست . هیچ بازاری برای فروش یا نمایشگاهی دائمی که رهگذران و علاقمندان را به تماشاگه راز بکشاند و فضای رشد آگاهی هنرمندان و هنر دوستان باشد. کاش می توانستم کاری انجام دهم .

حتی یک قدم : فرهنگ سازی …..

آشنایی با مفاهیم و هنر نگار گری :

نگار ( نگاریدن و نگارشتن ) در فرهنگ‌ها با معانی متعددی چون نقش و نقاشی به کار رفته است.بحث درباره نقاشی قدیم ایرانی، غالباً هنر مینیاتور را به ذهنها می‌آورد. در واقع، مشهورترین و ارزنده‌ترین نمونه‌های هنر تصویری ایران را می‌توان بر صفحات نسخه‌های خطی و مرقعات ملاحظه کرد .

برخی هنرمندان کاربرد واژه نگارگری برای این گونه تصاویر را بر اصطلاح مینیاتور ترجیح می‌دهند. هنر نگارگری ایرانی-اسلامی از سده چهاردهم/هشتم ه تا سده هفدهم/یازدهم شکوفایی نمایان داشت؛ ولی آثار تصویری به جای مانده از ادوار پیش از اسلام تا زمان حمله مغولان، و همچنین آثار دیوارنگاری، پرده نگاری، قلمدان نگاری و غیره در قرون متاخر نیز جلوه‌هایی دیگر-اما کمتر شناخته شده-از نقاشی ایرانی به شمار می‌آیند.

نقاشی یا نگارگری ایرانی چیست؟

نقاشی یا نگارگری ایرانی که به اشتباه مینیاتور نیز خوانده می‌شود شامل آثاری از دوره‌های مختلف تاریخ اسلامی ایران است که بیشتر به صورت مصورسازی کتب ادبی (ورقه و گلشاه، کلیله و دمنه، سمک عیار، و…)، علمی و فنی (التریاق، الادویه المفرده، الاغانی، و…)، تاریخی (جامع التواریخ، و…)، و همچنین، برخی کتب مذهبی، همچون، خاوران نامه می‌باشد.

در حقیقت نگارگری مفهوم عام دارد و روش‌ها و سبک‌های گوناگون نقاشی ایرانی را شامل می‌شود؛ چه آنها که در کتاب و نسخه‌های خطی صورت گرفته شامل: تذهیب، تشعیر، حاشیه سازی، جدول کشی، گل و مرغ و چه آنها که بر دیواربناها و بوم‌های دیگر انجام شده است.
درواقع هنرمند نگارگر آنچه را که در پرده خیال دیده است به تصویر می‌کشد.

مینیاتور چگونه هنریست ؟

مینیاتور در لغت به معنی کوچک تر نشان دادن است و مخفف شده کلمه فرانسوی «مینی موم ناتورال» است که  از دوره قاجاریان در زبان فارسی امروز مصطلح گردید. مینیاتور، هنر ظریف نقاشی است که به جز ایران مشابه آن را در ژاپن و خاور دور و چین نیز می توان مشاهده کرد. در مورد تاریخچه این هنر برخی از پژوهشگران عقیده دارند: شخصی به نام غیاث الدین هنر مینیاتور را از چین به ایران آورد و مینیاتور چینی در ایران تکامل یافت و با گذراندن مراحل پیشرفت به تدریج از مینیاتور چینی متمایز شد.

از بررسی های تاریخی چنین استنباط می گردد که هنرمندان مینیاتورساز ایرانی طراحی رنگ آمیزی و مجسمه سازی چینی را با ادراک و ذوق خاص خود تغییر داده و دگرگونی هائی در آن بوجود آورده اند.

مکاتب مرتبط

مکتب عباسی (بغداد) مکتب مغول، مکتب هرات را گذرانده و با ظهور صفویه و انتقال مرکز هنری ایران از هرات به تبریز در شیوه آن نیز تحول بوجود آمده است. با انتخاب اصفهان به پایتختی و حمایت همه جانبه ای که از هنرمندان و نقاشان و نگارگران به عمل آمد نقاشان چیره دستی ظهور کردند که شاهکارهای آنان امروز زینت بخش موزه های جهان است در این عصر به دلیل گسترش ارتباط ایران با کشورهای اروپائی و آسیائی هنر ایران به کشورهای بیگانه معرفی شد و دوران صفویه آغاز فصل تازه ای در تاریخ مینیاتور ایران به حساب آمد در زمان صفویه هنرمندانی همچون رضا عباسی، محمد زمان نگارگر، محمد قاسم مشهور به سراجای نقاش و محمد یوسف مصّور که با خلق آثار بی بدیل و منحصر بفرد این هنر را به نهایت اعتلاء رساندند. در دوران معاصر مینیاتور ایرانی جلوه درخشانی داشته و در طی صد صال اخیر آثار ممتازی بوجود آمده که بحث در باره جزئیات آن سخن را به درازا خواهد کشاند.

ساخت و ساز مینیاتور : ابزار و وسائلی که مورد لزوم یک هنرمند مینیاتور ساز است در مقایسه با سایر هنرهای ایرانی مانند خاتم سازی و قلمزنی و منبت کاری و … بسیار محدود است.

شیوه کار :

مینیاتور آبرنگ روحی- مینیـاتور سیاه قلم رنگی- مینیـاتور سفید قلم – مینیـاتورهای زیرروغنی. علاوه برآنکه در بنـاهای تاریخی از این هنر استفاده می شد و هنرمندان بزرگ عصـر صفـویه کاخ های عالی قاپو و چهلستون و هشت بهشت و … را با این هنر تزئین کردند صدها اثر که شامل : جلدهای آلبوم، تصاویر کتابها، قاب آینه ها و امثال آنها می باشند در موزه های ایران و خارج از کشور در معرض تماشای هنردوستان و علاقمندان می باشند.

فریبا کلاهی

درباره ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

مطلب پیشنهادی

معرفی کتاب «کوش پیل دندان: خلق یک ضد قهرمان»

«کوش پیل دندان» از نگاه ساسانیان مظهر بیداد است ساقی گازرانی نویسنده «کوش پیل دندان: …

ورود ایران به دوره فوق بحرانی آب در قرن پانزدهم

آیین باور – بدون اغراق باید پذیرفت که آب تنها منبع طبیعی است که حیات …

کرج در موج چهارم کرونا؛تشدید اعمال دستورالعمل های بهداشتی در البرز

آیین باور _ نماینده عالی دولت در استان البرز گفت: تشدید اعمال دستورالعمل های بهداشتی …

دیدگاهتان را بنویسید