آیین باور_ رویدادهای فرهنگی، پیش از آنکه در اجرا سنجیده شوند، در نام خود داوری می‌شوند. «جشنواره» واژه‌ای است واجد معنا، سابقه و انتظاری روشن؛ واژه‌ای که ذهن مخاطب حرفه‌ای را به فراخوان، رقابت، داوری آثار و انتخاب مبتنی بر معیارهای مشخص ارجاع می‌دهد. از همین منظر، نخستین دوره «قلم مانا» بیش از آنکه در چارچوب یک جشنواره به معنای متعارف آن قرار گیرد، به آیین تجلیل از چهره‌های فرهنگی نزدیک می‌شود؛ تمایزی که اگر در عنوان و روایت رسمی رویداد شفاف‌تر بیان می‌شد، امروز محل پرسش و ابهام نبود.

نگاه برگزارکنندگان به قلم، نگاهی موسع و قابل دفاع است؛ عبور از محدود شدن به شعر و داستان و توجه به پژوهش، نمایشنامه‌نویسی، رسانه و هنرهای وابسته به قلم، رویکردی به‌روز و همسو با تحولات فرهنگی است. با این حال، چنین گستره‌ای زمانی به انسجام می‌رسد که معیارهای انتخاب، روشن، مستند و قابل ارجاع باشند.

در غیاب فرآیند رقابتی و ارائه اثر، وزن چهره‌ها ناگزیر به سابقه، تأثیرگذاری و کارنامه حرفه‌ای آنان گره می‌خورد؛ و دقیقاً در همین نقطه است که تفاوت جایگاه‌ها و ناهم‌سنگی برخی انتخاب‌ها، نگاه منتقدانه اهل فرهنگ را برمی‌انگیزد.

در این میان، غیبت کامل بانوان در فهرست تجلیل‌شدگان، پرسشی جدی‌تر و عمیق‌تر پیش روی این رویداد می‌گذارد. توضیح مطرح‌شده از سوی دست‌اندرکاران مبنی بر اینکه در فرآیند بررسی، بانویی واجد معیارهای بالاتر از انتخاب‌شدگان یافت نشده، بیش از آنکه پاسخ باشد، خود نیازمند واکاوی است. این گزاره، ناخواسته دامنه جست‌وجو، نوع مشورت‌ها و تعریف معیار «برتری» را به پرسش می‌کشد؛ آن هم در شرایطی که زنان در حوزه‌های مختلف قلم، از نویسندگی و پژوهش تا رسانه و هنر، حضوری مؤثر، مستمر و گاه جریان‌ساز داشته‌اند.

حذف کامل این طیف، حتی اگر ناخواسته باشد، نشانه‌ای از خلأ در سازوکار شناسایی و ارزیابی است. بی‌تردید نیت برگزارکنندگان در نخستین دوره، تکریم پیشکسوتان و جلوگیری از فراموش شدن سرمایه‌های فرهنگی بوده است؛ نیتی محترم و ضروری اما تداوم چنین رویدادی، مستلزم بازاندیشی دقیق در نام‌گذاری، تعریف مأموریت و شفاف‌سازی معیارهاست.

تفکیک روشن میان «جشنواره قلم» و «آیین تجلیل از اهالی قلم»، نه یک بحث شکلی، بلکه مسئله‌ای بنیادین در اعتمادسازی فرهنگی است. «قلم مانا» اگر قرار است ماندگار باشد، بیش از هر چیز به دقت در همین مرزهای مفهومی نیاز دارد؛ مرزهایی که آینده اعتبار آن را رقم می‌زنند.