آیین باور _رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز با اعلام آمار نگران‌کننده حیوان‌گزیدگی در استان، نسبت به خطر مرگ ناشی از هاری و جراحات شدید حملات حیوانات هشدار داد؛ آماری که نشان می‌دهد مسئله سگ‌های سرگردان در البرز دیگر یک موضوع حاشیه‌ای یا صرفاً مرتبط با سلامت عمومی نیست، بلکه به مسئله‌ای جدی درباره امنیت جانی شهروندان، به‌ویژه کودکان تبدیل شده است.

دکتر شهرام صیادی با اشاره به آمار ثبت‌شده در واحدهای مراقبت و پیشگیری از هاری استان اظهار کرد: در سال ۱۴۰۲، ۸ هزار و ۶۲۸ مورد حیوان‌گزیدگی در البرز ثبت شده که این رقم در سال ۱۴۰۳ به ۲۱ هزار و ۱۲ مورد و در سال ۱۴۰۴ به ۱۸ هزار و ۸۹۰ مورد رسیده است. تنها در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نیز ۱۵ هزار و ۴۲۶ مورد حیوان‌گزیدگی ثبت شده است.

این ارقام به اندازه‌ای سنگین است که نمی‌توان آنها را صرفاً در قالب توصیه‌های بهداشتی به مردم خلاصه کرد. وقتی هزاران شهروند در یک استان در معرض حمله حیوانات قرار می‌گیرند، پرسش اصلی این است که مسئول کنترل این وضعیت دقیقاً کدام دستگاه است و برای جلوگیری از تکرار آن چه اقدام مؤثری انجام داده است؟

رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز درباره موارد ابتلا به هاری نیز گفت: در سال ۱۴۰۲ یک مورد، در سال ۱۴۰۳ سه مورد و در سال ۱۴۰۴ یک مورد ابتلا به هاری ثبت شده است. در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز موردی از ابتلا به هاری در گزارش معاونت بهداشت دانشگاه ثبت نشده است.

اما ماجرا به هاری ختم نمی‌شود.

به گفته دکتر صیادی، در سال ۱۴۰۴ یک مورد و در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز دو مورد فوت ناشی از حیوان‌گزیدگی گزارش شده است؛ مواردی که شامل مرگ بر اثر شدت جراحات ناشی از حمله حیوان یا موارد مشکوک به هاری است که تشخیص قطعی بیماری پیش از فوت امکان‌پذیر نبوده است.

در یکی از تلخ‌ترین موارد ثبت‌شده، پنجم آبان ۱۴۰۴ حمله یک سگ ولگرد در روستای گازارسنگ شهرستان نظرآباد به دو کودک سه و پنج ساله، به مرگ کودک سه‌ساله انجامید.

کودکی که دیگر فرصت دریافت واکسن هاری، آموزش یا حتی شنیدن هشدارهای بهداشتی را ندارد.

در حادثه‌ای دیگر در فروردین ۱۴۰۵، یک کودک ۱۱ ساله در یک گاوداری در شهرستان ساوجبلاغ هدف حمله سه سگ ولگرد قرار گرفت و از نواحی مختلف بدن، از جمله اطراف چشم، اندام تناسلی، پاها و شکم، دچار جراحات شد؛ به‌گونه‌ای که علاوه بر شست‌وشوی زخم و تزریق واکسن هاری و کزاز، تزریق سرم ضد هاری در اتاق عمل و تحت بیهوشی عمومی برای او برنامه‌ریزی شد.

اینها دیگر «حیوان‌گزیدگی ساده» نیستند؛ اینها حوادثی هستند که می‌توانند کودک را ناقص، بیمار یا حتی قربانی کنند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز همچنین از فوت فردی در کرج در فروردین ۱۴۰۵ خبر داد که حدود سه ماه پیش از مراجعه به مرکز، هنگام کار در یک شرکت توسط سگ ولگرد از ناحیه دست خراشیده شده بود اما برای دریافت واکسن هاری مراجعه نکرده بود.

دکتر صیادی با تأکید بر ضرورت مراجعه فوری پس از هرگونه گزش یا خراش گفت: حتی خراش سطحی ناشی از حیوان نباید بی‌اهمیت تلقی شود و افراد باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن برای شست‌وشوی صحیح زخم و دریافت واکسن و سایر اقدامات پیشگیرانه به مراکز مربوط مراجعه کنند.

اما در کنار این توصیه ضروری به شهروندان، یک سؤال جدی‌تر نیز باید از دستگاه‌های مسئول پرسیده شود: چرا شهروند باید یاد بگیرد چگونه خود را از سگ‌های ولگرد حفظ کند، اما خودِ دستگاه مسئول هنوز نتوانسته است حضور این حیوانات را در معابر، روستاها، مناطق مسکونی و محل تردد کودکان کنترل کند؟

آموزش مردم لازم است؛ واکسیناسیون و درمان پس از گزش حیاتی است؛ اما هیچ‌کدام جای پیشگیری از وقوع حمله را نمی‌گیرد.

وقتی یک کودک سه‌ساله در اثر حمله سگ جان می‌بازد، دیگر نمی‌توان مسئله را با توصیه «به سگ‌های ولگرد نزدیک نشوید» خاتمه داد.

مسئولان متولی مدیریت شهری، روستایی، کنترل حیوانات بلاصاحب  سایر دستگاه‌های ذی‌ربط باید پاسخ دهند که سهم آنها در پیشگیری از این حوادث چیست و چرا شهروندان همچنان باید هزینه ناکارآمدی در کنترل سگ‌های سرگردان را با ترس، جراحت، واکسن، بستری و در تلخ‌ترین موارد با جان خود بپردازند؟

آمار چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نیز زنگ خطر را بلندتر از همیشه به صدا درآورده است: ۱۵ هزار و ۴۲۶ مورد حیوان‌گزیدگی در چهار ماه.

این عدد فقط یک آمار بهداشتی نیست؛ پشت هر عدد، یک انسان قرار دارد که مورد حمله قرار گرفته است.

و اگر قرار باشد هر سال آمار حیوان‌گزیدگی منتشر شود، چند مورد مرگ و جراحت شدید هم ثبت شود و در نهایت تنها از مردم خواسته شود «مراقب باشند»، باید صریح گفت:

مسئله دیگر کمبود هشدار نیست؛ مسئله، ضرورت اقدام است.

شهروندان وظیفه دارند از حیوانات سرگردان فاصله بگیرند و پس از هر گزش یا خراش فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنند؛ اما دستگاه‌های مسئول نیز وظیفه دارند پیش از آنکه حیوان به کودک برسد، برای کنترل و جمع‌آوری اصولی حیوانات بلاصاحب اقدام کنند.

البرز برای ادامه این وضعیت، دیگر ظرفیت پرداخت هزینه ندارد؛ جان شهروندان، به‌ویژه کودکان، نباید بهای بی‌عملی و پاس‌کاری مسئولیت میان دستگاه‌ها باشد.