آیین باور _رئیس کمیسیون محیط زیست و سلامت شورای اسلامی شهر کرج با تأکید بر اینکه مقابله با زباله‌گردی تنها با اصلاح شیوه جمع‌آوری پسماند ممکن نیست، خواستار ساماندهی کل زنجیره مدیریت پسماند از مرحله تولید و جمع‌آوری تا مراکز خرید و فروش ضایعات و فرآیند بازیافت شد.

سیدمرتضی اعتصامی گفت: تا زمانی که بازار خرید و فروش ضایعات بدون ساماندهی و نظارت فعالیت داشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت معضل زباله‌گردی به‌طور کامل برطرف شود.

وی با بیان اینکه برای حل این معضل باید کل زنجیره مدیریت پسماند را دید، افزود: از تولید پسماند و نحوه جمع‌آوری آن گرفته تا مراکز خرید و فروش ضایعات و فرآیند بازیافت، همه بخش‌ها باید در یک برنامه منسجم دیده شوند.

اعتصامی تأکید کرد که شهرداری تنها یکی از دستگاه‌های مسئول در این حوزه است و دستگاه‌های دیگر نیز باید در حوزه‌های قانونی، انتظامی و فرهنگی وارد عمل شوند.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دوره ششم شورای شهر برای اصلاح فرآیند جمع‌آوری پسماند اظهار کرد: با اصلاح برخی فرآیندها و استفاده از ظرفیت پاکبانان و پیمانکاران، میزان زباله‌گردی در برخی مناطق کاهش یافته، اما این اقدامات هنوز کافی نیست و برای رسیدن به نتیجه مطلوب باید یک برنامه جامع و هماهنگ اجرا شود.

کرج روزانه حدود ۸۰۰ تن زباله تولید می‌کند؛

حجمی که نشان می‌دهد مدیریت پسماند در این کلانشهر صرفاً یک موضوع خدمات شهری نیست، بلکه مسئله‌ای اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی است. بر اساس آمار اعلام‌شده در سال ۱۴۰۴، پس از کرج، فردیس با ۲۶۰ تن در روز و کمال‌آباد و محمدشهر نیز به‌ترتیب با ۹۰ و ۸۰ تن، از دیگر نقاط عمده تولید پسماند در استان البرز هستند.

از سوی دیگر، مسئله زباله‌گردی در کرج سابقه‌ای طولانی دارد و گزارش‌های پیشین نیز از مشکلات ناشی از فعالیت زباله‌گردها در معابر، پراکنده شدن پسماند و دشوار شدن کار پاکبانان خبر داده‌اند.

اما ریشه مسئله را نمی‌توان فقط در خیابان جست‌وجو کرد.

پژوهش‌های انجام‌شده درباره مدیریت پسماند کرج بر اهمیت کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ، بازیافت، کمپوست و استفاده مجدد تأکید کرده‌اند و در عین حال، نقش مشارکت شهروندان را در اصلاح نظام جمع‌آوری و بازیافت مورد توجه قرار داده‌اند.

از سوی دیگر، ارتباط میان مراکز خرید و جمع‌آوری ضایعات با پدیده زباله‌گردی نیز در گزارش‌های کارشناسی و رسانه‌ای مورد تأکید قرار گرفته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد برخورد صرفاً خیابانی با زباله‌گردها، بدون ساماندهی حلقه اقتصادی خرید و فروش ضایعات، نمی‌تواند راه‌حل پایدار باشد.

این در حالی است که طرح جامع مدیریت پسماند کرج نیز در سال ۱۴۰۲ در کارگروه مدیریت پسماند استان البرز به تصویب رسیده است. بنابراین اکنون یک مطالبه مشخص پیش روی مدیریت شهری و دستگاه‌های مسئول قرار دارد: این طرح تا چه اندازه اجرا شده و کدام بخش‌های آن هنوز روی زمین مانده است؟

اعتصامی نیز یکی از مهم‌ترین مشکلات البرز را چندپارگی مدیریت در مسائل محیط زیستی دانست و گفت: نمی‌توان در کرج برای مقابله با زباله‌گردی یا مدیریت پسماند اقدام کرد، اما در فاصله‌ای کوتاه از محدوده شهر، بازار خرید و فروش ضایعات همچنان فعال باشد و انتظار داشت نتیجه پایدار حاصل شود.

وی افزود: این مسئله درباره سگ‌های بلاصاحب و حتی آلودگی‌های ناشی از پسماند نیز صادق است و زمانی که شهرهای مجاور برنامه هماهنگ نداشته باشند، اقدامات یک شهر به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند.

رئیس کمیسیون محیط زیست و سلامت شورای شهر کرج با تأکید بر ضرورت عبور از مدیریت جزیره‌ای گفت: استان البرز به دلیل فشردگی و پیوستگی شهرها، نیازمند یک طرح جامع استانی در حوزه محیط زیست و مدیریت پسماند است.

آیین باور بررسی کرد که تجربه کشورهای موفق نیز نشان می‌دهد حل مسئله از «جمع‌آوری زباله» آغاز نمی‌شود؛ بلکه از مدیریت کل زنجیره شروع می‌شود. کره‌جنوبی با تفکیک اجباری پسماند غذایی و پیوند دادن هزینه دفع با میزان پسماند تولیدی، توانسته بخش بسیار بزرگی از پسماند غذایی خود را به چرخه استفاده مجدد بازگرداند. در اتحادیه اروپا نیز سهم بازیافت پسماند شهری از ۱۹ درصد در سال ۱۹۹۵ به ۴۸ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است.

جناب اعتصامی، تجربه جهانی یک پیام روشن دارد: زباله‌گردی زمانی عقب می‌نشیند که پسماند از یک «دورریز» به یک زنجیره اقتصادی و مدیریتی رسمی تبدیل شود؛ تولیدکننده، شهروند، شهرداری، مراکز جمع‌آوری، بازیافت‌کننده و دستگاه‌های نظارتی، هرکدام مسئولیت مشخصی داشته باشند.

همچنین شورای سهر بداند برای مردم کرج نیز مطالبه روشن است؛ نه برخوردهای مقطعی و نه وعده‌های تکراری، بلکه اجرای قابل سنجش طرح جامع پسماند، ساماندهی مراکز خرید ضایعات، تعیین تکلیف زنجیره بازیافت و هماهنگی واقعی میان شهرهای البرز.

شهروندان حق دارند بدانند پس از سال‌ها طرح و برنامه، سهم هر دستگاه در حل مسئله زباله‌گردی چیست و چه زمانی نتیجه آن را در خیابان‌های شهر خواهند دید.