بافت تاریخی کرج؛
ضوابطی که باید از محدوده کاغذی به مدیریت شهری برسند
آیین باور بر ضرورت حفاظت از هویت تاریخی کرج و پاسخ‌گویی مدیریت شهری درباره اقدامات عملی در این زمینه تأکید دارد.
آیین باور گزارش می‌دهد: هماهنگی ضوابط حفاظت از بافت‌های تاریخی با طرح‌های توسعه شهری، موضوعی است که در صورت نبود سازوکار اجرایی روشن، می‌تواند به سردرگمی مدیریت شهری و دشوارتر شدن زندگی ساکنان این محدوده‌ها منجر شود.
در کرج نیز مسئله فقط شناسایی بناها و محدوده‌های تاریخی نیست؛ پرسش اصلی این است که این ارزش‌ها چگونه در تصمیم‌های روزمره شهرسازی حفظ می‌شوند و چه برنامه‌ای برای احیای آن‌ها وجود دارد.
سید احمد حسینی‌نیا، مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت واجد ارزش وزارت راه و شهرسازی، در چهل‌ونهمین نشست کمیسیون شهرسازی و معماری مجمع شهرداران کلان‌شهرهای ایران، بر ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول حفاظت از بافت‌های تاریخی و مدیریت شهری تأکید کرد.
به گفته او، برخی ضوابط میراثی در موضوعاتی مانند ارتفاع ساختمان، پهنه‌بندی و کاربری با طرح‌های توسعه شهری تلاقی دارند و اگر نسبت این مقررات با طرح‌های مصوب روشن نباشد، اجرای آن‌ها برای شهرداری‌ها با ابهام مواجه می‌شود.
او همچنین بر ضرورت بازنگری در طرح‌های موجود، بررسی مشکلات اجرایی با مشارکت شهرداری‌ها و فراهم کردن زمینه حضور ساکنان و گروه‌های ذی‌نفع در تصمیم‌گیری‌ها تأکید کرد.
حفاظت بدون امکان زندگی، به احیا منجر نمی‌شود
حفاظت از بافت تاریخی زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که در کنار صیانت از بناها و عناصر ارزشمند، نیازهای واقعی ساکنان نیز دیده شود. محدودیت‌های ساخت‌وساز، وضعیت کاربری املاک، دسترسی به خدمات شهری و امکان فعالیت اقتصادی، از جمله مسائلی هستند که می‌توانند بر ماندگاری زندگی در این محدوده‌ها اثر بگذارند.
از این رو، صرف تعیین محدوده تاریخی یا ابلاغ ضوابط حفاظتی، به‌تنهایی تضمین‌کننده حفظ هویت شهر نیست.
اگر مقررات بدون تعیین مسیر روشن برای اجرا تدوین شوند، ممکن است مالکان و ساکنان با محدودیت‌هایی روبه‌رو شوند، بی‌آنکه چشم‌انداز مشخصی برای بهسازی بناها، تأمین خدمات یا احیای بافت پیش رویشان باشد.
کرج به نقشه‌ای روشن از میراث شهری خود نیاز دارد
برای مدیریت شهری کرج، یک پرسش اساسی مطرح است: محدوده‌ها و بناهای تاریخی و واجد ارزش شهر تا چه اندازه در تصمیم‌های شهرسازی، طرح‌های توسعه و برنامه‌های عمرانی جایگاه مشخص دارند؟
پاسخ به این پرسش نیازمند انتشار فهرست مستند محدوده‌ها و عناصر تاریخی شناسایی‌شده، مشخص کردن وضعیت قانونی هر محدوده و توضیح ضوابط قابل اجرا در آن‌هاست. همچنین باید روشن باشد کدام دستگاه مسئول حفاظت، کدام نهاد مسئول تصویب ضوابط و کدام بخش متولی اجرای برنامه‌های احیا است.
چنین اطلاعاتی می‌تواند هم به تصمیم‌گیری دقیق‌تر مدیران شهری کمک کند و هم مانع از آن شود که شهروندان هنگام پیگیری امور ملکی و ساخت‌وساز، با مقررات مبهم یا پاسخ‌های متفاوت دستگاه‌ها مواجه شوند.
مطالبه مشخص از مدیریت شهری
شهرداری کرج و شورای اسلامی شهر می‌توانند در گامی اجرایی، با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز و دستگاه‌های مسئول در حوزه شهرسازی، گزارشی عمومی از وضعیت محدوده‌ها و عناصر تاریخی شهر تهیه و منتشر کنند؛ گزارشی که در آن، وضعیت شناسایی و ثبت، ضوابط مصوب، تعارض‌های احتمالی با طرح‌های شهری و اقدامات مورد نیاز برای حفاظت و احیا به تفکیک مشخص شده باشد.
برگزاری نشست کارشناسی با حضور نمایندگان ساکنان، مالکان، متخصصان مرمت و شهرسازی و تشکل‌های مرتبط نیز می‌تواند به شناسایی مشکلات واقعی و ارائه راهکارهای قابل اجرا کمک کند.
در این فرایند، لازم است پیشنهادها و نتیجه بررسی آن‌ها ثبت و منتشر شود تا مشارکت عمومی به برگزاری جلسات محدود نماند.
البته تعیین یا تغییر ضوابط قانونی بافت‌های تاریخی در صلاحیت هر دستگاهی به‌تنهایی نیست و باید از مسیرهای قانونی مربوط انجام شود؛ اما این محدودیت، مانع از شفاف‌سازی وضعیت موجود، شناسایی تعارض‌ها و ارائه پیشنهادهای اصلاحی از سوی مدیریت شهری نیست.
معیار ارزیابی، نتیجه اجرایی است
سخنان مطرح‌شده در نشست کمیسیون شهرسازی و معماری مجمع شهرداران کلان‌شهرهای ایران، بار دیگر ضرورت هماهنگی میان حفاظت میراث و توسعه شهری را برجسته کرده است.
برای کرج، اهمیت این بحث زمانی روشن‌تر می‌شود که مشخص شود چه تعداد از محدوده‌ها و بناهای واجد ارزش شناسایی شده‌اند، ضوابط آن‌ها چه وضعیتی دارد، چه موانعی در مسیر حفاظت و احیا وجود دارد و کدام دستگاه مسئول رفع هر مانع است.
آیین باور بر ضرورت حفاظت از هویت تاریخی کرج و پاسخ‌گویی مدیریت شهری درباره اقدامات عملی در این زمینه تأکید دارد.
حفاظت از میراث شهری نه با محدودیت‌های بدون راه‌حل محقق می‌شود و نه با طرح‌های توسعه‌ای که ارزش‌های تاریخی را نادیده می‌گیرند؛ این هدف به ضوابط روشن، مسئولیت‌های مشخص و برنامه‌هایی نیاز دارد که اجرای آن‌ها قابل ارزیابی باشد.
aeinbavar.ir/@3805