آیین باور _نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارل دایسروث، دانشمند آمریکایی، و دو دانشمند آلمانی، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، برای کشف‌های آنان درباره «کانال‌های یونی دریچه‌شونده با نور» و توسعه اپتوژنتیک اعطا شد.

این دستاورد از یک پرسش ساده اما بنیادی آغاز شد: آیا می‌توان فعالیت یک سلول عصبی را، نه با دارو و تحریک گسترده، بلکه با دقتی بسیار بیشتر و تنها با نور، روشن و خاموش کرد؟

پاسخ این سه دانشمند، مسیر علوم اعصاب را تغییر داد.

هگمان در دهه ۱۹۹۰ به بررسی جلبک‌های تک‌سلولی پرداخت و دریافت که برخی پروتئین‌های این موجودات به نور واکنش نشان می‌دهند. این پروتئین‌ها، که به کانال‌های یونی حساس به نور تعلق دارند، بعدها در پژوهش‌های ناگل و سپس دایسروث به ابزاری برای کنترل سلول‌های عصبی تبدیل شدند.

به این ترتیب، «اپتوژنتیک» شکل گرفت؛ روشی که به پژوهشگران اجازه می‌دهد با تاباندن نور به سلول‌های مشخص، فعالیت آنها را در مغز موجود زنده با دقتی کم‌سابقه تحریک یا مهار کنند.

اهمیت این فناوری فقط در شناخت بهتر مغز نیست. اپتوژنتیک به دانشمندان امکان داده است ارتباط میان فعالیت نورون‌ها و حرکت، حافظه، احساس و رفتار را با دقت بیشتری بررسی کنند و در آینده می‌تواند در مسیر توسعه درمان‌های تازه برای برخی بیماری‌های عصبی و اختلالات مغزی نیز نقش داشته باشد.

نکته شگفت‌انگیز این داستان آن است که بخشی از این مسیر از یک موجود بسیار ساده، یعنی جلبک، آغاز شد؛ اما سرانجام به یکی از پیچیده‌ترین پرسش‌های علم رسید: چگونه سلول‌های عصبی، شبکه‌ای می‌سازند که از دل آن ادراک، احساس، خاطره و رفتار پدیدار می‌شود؟

سه دانشمند نوبل پزشکی ۲۰۲۶ شاید بیش از هر چیز نشان دادند که گاهی برای فهم پیچیده‌ترین سازوکارهای انسان، باید پاسخ را در ساده‌ترین شکل‌های حیات جست‌وجو کرد.