آیین باور _در میان رفت و آمد روزانه مردم در پارک شهید چمران کرج، ساختمانی قرار دارد که بخشی از طبیعت ایران را پشت ویترین‌های خود نگهداری می‌کند؛ موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی استان البرز.

این موزه در سال ۱۳۹۰ در پارک شهید چمران به بهره‌برداری رسید و در زمان افتتاح، مساحت آن بیش از هزار مترمربع اعلام شد. این مجموعه با هدف آشنایی دانش‌آموزان، دانشجویان و عموم مردم با محیط زیست، تنوع زیستی و گونه‌های جانوری و گیاهی شکل گرفت و اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز متولی آن است.

در گزارش زمان افتتاح، از نگهداری نمونه‌هایی از پستانداران، پرندگان، خزندگان، دوزیستان، ماهی‌ها، گیاهان و حشرات در کنار سنگ‌ها و کانی‌ها، اسکلت‌های جانوری، جمجمه‌ها و سردیس گونه‌های مختلف جانوری در این موزه خبر داده شد. همچنین برای مجموعه، فضاهای آموزشی و آزمایشگاهی پیش‌بینی شده بود تا آموزش‌هایی در زمینه بوم‌شناسی، جانورشناسی، گیاه‌شناسی، لیمونولوژی و تاکسیدرمی ارائه شود.

اما یکی از اعداد قابل توجه درباره این موزه، تعداد بازدیدکنندگان آن است. بر اساس اعلام مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز، موزه در سال‌های عادی و پیش از محدودیت‌های ناشی از کرونا، سالانه بیش از ۱۵ هزار بازدیدکننده داشت که بخشی از آنان دانش‌آموزان مدارس بودند. این آمار نشان می‌دهد موزه در مقطعی دست‌کم یک مقصد آموزشی قابل توجه برای مدارس و علاقه‌مندان به طبیعت در کرج بوده است.

در سال‌های اخیر نیز موضوع بازسازی و غنی‌سازی موزه دنبال شده است. بر اساس گزارش منتشرشده از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست البرز، در یکی از طرح‌های ساماندهی، ۲۵۰ گونه حیات وحش در ویترین‌های مربوط به پرندگان شکاری، پرندگان آبزی و کنارآبزی، آبزیان و خزندگان مورد ترمیم و بازسازی قرار گرفته‌اند.

در همین طرح، ایجاد دیوراماهای جدید، بازسازی جایگاه‌های نمایش، افزودن نمونه‌های تاکسیدرمی‌شده و شناسنامه‌دار کردن گونه‌ها با استفاده از QR Code نیز در نظر گرفته شده است. امکان بازدید آنلاین از موزه نیز فراهم شده است.

اهمیت این موزه برای کرج فقط در تعداد حیوانات داخل ویترین‌ها نیست.

البرز استانی با تنوع زیستی قابل توجه است. بر اساس آمار اعلام‌شده در سال ۱۴۰۵، در استان البرز ۳۰۵ گونه پرنده، ۴۶ گونه پستاندار، ۴۳ گونه خزنده، ۳ گونه دوزیست و ۷ گونه ماهی شناسایی شده است. یعنی دست‌کم در همین پنج گروه جانوری، ۴۰۴ گونه برای استان ثبت شده است.

این ارقام البته به معنای تعداد گونه‌های موجود در موزه نیست؛ بلکه تصویری از تنوع جانوری استان البرز است و اهمیت داشتن مرکزی برای معرفی و آموزش این تنوع را نشان می‌دهد.

موزه تاریخ طبیعی البرز می‌تواند جایی باشد که شهروند، پیش از آنکه برای دیدن حیات وحش راهی ارتفاعات البرز یا مناطق طبیعی استان شود، با بخشی از این جهان زنده آشنا شود.

در میان نمونه‌های موزه، علاوه بر گونه‌های جانوری، بخش‌هایی از زیست‌بوم و شواهد طبیعی نیز به نمایش گذاشته شده است؛ از اسکلت و جمجمه گرفته تا سنگ و کانی و نمونه‌های گیاهی و حشرات. بنابراین با مجموعه‌ای روبه‌رو هستیم که می‌تواند تصویری از ارتباط میان جانور، گیاه، زمین و زیستگاه ارائه کند.

این وجه آموزشی اهمیت ویژه‌ای دارد. کودک یا نوجوانی که در یک ویترین، جانور را در کنار اطلاعات مربوط به زیستگاه و ویژگی‌های آن می‌بیند، فقط با یک حیوان آشنا نمی‌شود؛ بلکه مفهوم زیست‌بوم، زنجیره حیات و ضرورت حفاظت از گونه‌ها را نیز ملموس‌تر درک می‌کند.

موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی البرز از سوی دیگر بخشی از ظرفیت گردشگری علمی کرج نیز محسوب می‌شود؛ ظرفیتی که در شهری با جمعیت زیاد و پارک‌های پرتردد، می‌تواند بسیار بیشتر از امروز مورد استفاده قرار گیرد.

پارک چمران برای بسیاری از شهروندان با فضای سبز، گل و گیاه و تفریح خانوادگی شناخته می‌شود؛ اما در همین پارک، مجموعه‌ای قرار دارد که روایت دیگری از طبیعت را پیش روی بازدیدکننده می‌گذارد.

یک موزه بیش از هزار مترمربع مساحت دارد، در سال ۱۳۹۰ افتتاح شده، در سال‌های عادی بیش از ۱۵ هزار بازدید سالانه برای آن اعلام شده و در یکی از طرح‌های بازسازی، ۲۵۰ گونه حیات وحش آن ساماندهی و مرمت شده است.

این اعداد، به خودی خود نشان می‌دهند که با یک فضای کوچک و صرفاً نمایشی روبه‌رو نیستیم.

پرسش اینجاست که چرا چنین ظرفیتی در قلب یکی از شناخته‌شده‌ترین پارک‌های کرج هنوز برای بسیاری از شهروندان ناشناخته است؟

اگر هدف، افزایش آگاهی عمومی درباره محیط زیست و تنوع زیستی است، موزه تاریخ طبیعی البرز می‌تواند بسیار بیشتر از یک مقصد جانبی در پارک چمران باشد؛ می‌تواند به یکی از ایستگاه‌های اصلی گردشگری علمی، آموزش محیط زیست و آشنایی نسل جدید با طبیعت البرز تبدیل شود.

• نشانی: کرج، پارک شهید چمران، ضلع غربی پارک، موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی استان البرز.