خانه / آخرین نوشته ها / نخستین هیات دولت در زمان قاجار

نخستین هیات دولت در زمان قاجار

▫تاریخچه وزارت دربار و درباریان مترادف است با تاریخ شاهنشاهی ایران، چرا که در هر دوره‌ای از تاریخ، نامی از درباریان برده می‌شود که نفوذ و نقش اساسی آنان در سیاست و مملکت‌داری بسیار حائز اهمیت بوده است.

▫پیش از مشروطیت اداره کشور منحصر به دربار و درباریان بود و کلیه سیاست کشور در اختیار آنان قرار داشت، اما سازمان مستقلی به‌نام دربار که حدود وظایف آنان را مشخص کند، وجود نداشت. چون تمام قدرت در وجود شاه متمرکز بود و دربار هم مجری دستورات شاه محسوب می‌شد.

▫ناصرالدین‌شاه پس از برکناری میرزا آقاخان نوری برای جبران حوادث تلخ گذشته و ایجاد یک رشته اقدامات اساسی و سازنده، وزارتخانه‌ای به‌نام «دربار اعظم» به‌وجود آورد که باز هم بیشتر اعضای آن از نزدیکان و محارم شاه بودند.
در واقع هدف ناصرالدین شاه از این کار جلوگیری از انتخاب شخص واحد (به‌دلیل مشکلاتی چون رقابت و حسادت و دشمنی وسوء استفاده از قدرت و…) برای اداره کشور بود.
بنابراین در سال ۱۲۷۵ هجری قمری هیئت دولتی متشکل از ده وزیر که وظیفه اداره امور صدارت عظمی سابق را داشتند، تشکیل شد.

▫اسامی وزرا از قرار:

۱- میرزا جعفرخان مشیرالدوله (وزیر مشاور)
۲- میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک(وزیر مالیه)
۳-میرزا محمدخان سپهسالار(وزیر جنگ و فرمانده کل قوا)
۴- میرزا سعیدخان مؤتمن‌الملک(وزیر دول خارجه
۵- میرزا سعیدخان امین‌الدوله(وزیر امور داخله)
۶- عباسقلی‌خان اعتمادالدوله(وزیر دیوان عدالت یا همان عدلیه
۷- علی‌قلی‌میرزا اعتضادالسلطنه(وزیر صنایع و علوم)
۸- میرزا فضل‌الله نصیرالملک مازندرانی(وزیر وظایف و موقوفات)
۹- محمودخان قراگوزلوی همدانی یا همان ناصرالملک اول(وزیر تجارت)
۱۰- میرزا محمدحسین‌خان دبیرالملک (وزیر رسائل و صدور فرامین یا همان منشی دولت)

▫همانطور که وظایف هر کدام از اعضا مشخص بود، هر وزیری قسمتی از امور کشور را تصدی نموده و دستورات لازم را در مورد کارها صادر می‌کرد و هفته‌ای یک یا دو مرتبه شور و مشورت داشته و درباره مشکلات و مسائل مهم مملکتی بحث و تبادل نظر می‌کردند و تصمیمات نهایی خود را توسط وزیر مشاور و سرپرست دولت به‌عرض ناصرالدین‌شاه می‌رساندند.

در آنزمان ساختمان و عمارت مشخصی برای تجمع وزرا دربار در نظر گرفته نشد و یا شاید ضرورتی به این امر احساس نمیشد.

پس بیشتر جلسات را در منازل یکدیگر یا در صورت لزوم و هماهنگی در آبدارخانه سلطنتی تشکیل می‌دانند.

در بعضی از این جلسات به‌جهت پیشرفت در کارها ناصرالدین‌شاه نیز حضور داشت و دستوراتی می‌داد و هریک از وزرا هم گزارش حوزه وزارتی خود را ارائه می‌دادند.

پس از چند سال ناصرالدین‌شاه تصمیم گرفت افزون بر وزرای ده‌گانه برای اینکه مسئول واحدی در کارها داشته باشد یکی را به صدرات برگزیند که در حقیقت او مسئول کار وزرا باشد.
پس در نخستین هیئت دولت سه نفر از وزرا ارشد بر سایرین بودند.

ایشان عبارت بودند از:

۱- مستوفی‌الممالک معروف به آقا که خود و اجدادش امور مالی کشور را بر عهده داشتند.

۲- میرزا محمدخان سپهسالار که از رؤسای ایل قاجار و در زمان فتحعلیشاه و محمدشاه عنوان سرداری داشتند.

۳- فرخ‌خان امین‌الدوله که سال‌ها سفیر و به سمت ایلچی‌گری در اغلب کشورها اروپائی مقیم بوده و به زبان‌های خارجی و امور پلتیکی آشنایی کامل داشت…
پروین بهمن‌پور

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

جلسه هم اندیشی مدیریت نظارت و ارزیابی فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل برگزار شد

با حضور مدیر کل امور فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل سازمان غذا و دارو …

معاون علمی و فناوری رئیس جمهور خبر داد: تولید ۵ واکسن جدید برای اولین بار در کشور

تولید ۵ واکسن جدید برای اولین بار در کشور

میرجلال الدین کزازی :سپندارمذ یکی از هفت “بی آ گفت” نیاکان است

آیین باور – اگرجهانیان اندکی درباره جشن سپندارمذگان ما می‌دانستند، هرگز به ولنتاین دل خوش …

دیدگاهتان را بنویسید