???????? ???????????? ?????????? ???????? ???????? ????????????
خانه / صفحه نخست / به مناسبت روز نیروی دریایی: ایرانیان نخستین، دریانوردانی پیشتاز بوده اند

به مناسبت روز نیروی دریایی: ایرانیان نخستین، دریانوردانی پیشتاز بوده اند

آیین باور – پیدایش اولین نیروی دریایی ایران به زمان هخامنشیان باز می گردد، در آن زمان گسترش امپراتوری پارس و جنگ با دشمنان دیرین یعنی یونانیان که در آن سوی دریای سیاه سکونت داشتند باعث ایجاد نیروی دریایی منظم شد.

اولین زورآزمایی واقعی نیروی دریایی ایران به زمان خشایار شاه فرزند داریوش کبیر باز می گردد(البته قبلا هم درگیری هایی بود اما نه به این وسعت).

ایران به دلیل حمله یونان به لیدی که ایران تمامیت ارضی این کشور را محترم می شمرد به یونان لشکر کشید.

این بزرگترین لشکرکشی تاریخ تا بدین روز بوده است ، نفرات لشکر ایران به گفته مورخان در حدود ۸۰۰ هزار نفر بوده است و کشتی های ایرانی که از راه دریا وارد جنگ شده بودند در حدود ۱۲۰۰ کشتی بود.

به ابتکار خشایار شاه پلی از قایق ها نیروی ارتش را به آن سوی دریا انتقال داد و سرانجام در دریای آرتمزیوم نبرد آغاز شد و ایرانیان از آن پیروز بیرون آمدند.

در آن زمان ایران از کشتی های مفرقی مصری و یونانی بهره می برد، در پی این جنگ آتن سقوط کرد و معبد آکروپولیس به آتش کشیده شد؛ اما در سالامیس خاطره ای تلخ به وجود آمد.

در حالی که جزیره سالامیس تحت محاصره نیروی دریایی ایران بود یک دستور اشتباه منجر به تغییر سرنوشت شد.

کشتی ها زیر آتش سنگین یونانیان دوام نیاوردند و با وجود تمام رشادتها ایرانیان شکست خوردند.

این دو جنگ بزرگ هنوز در خاطره تاریخ باقیست(دوستان علاقه مند با مطالعه کتابهای تاریخ هخامنشی میتوانند اطلاعات بیشتری بدست آورند).

شیرازه نیروی دریایی ایران در گذر تاریخ به دلیل به وجود آمدن مشکلات و درگیریهای داخلی از هم پاشید به گونه ای که باوجودی که بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر از سواحل خلیج فارس و دریای عمان در اختیار ایران بود مدتها نیروی دریایی نداشت و این برای مدتها ادامه داشت به طوری که در سده های ۱۷ و ۱۸، پرتقالی ها به مدت بیش از ۱۰۰ سال در خلیج فارس مستقر بودند تا سرانجام شاه عباس با کمک ناوگان انگلیسی موفق به بیرون کردن آنها از جزایر خلیج فارس شد؛ ولی این هم درس عبرت نشد و صفویان هم به فکر نیروی دریایی کارآمد نیفتادند و این بی فکری در دوران شاه سلطان حسین که خود فردی ناکارامد بود به خوبی خود را نشان داد.  سواحل دریای خزر سقوط کرد و روسها به خود جرات دادند به خاک ایران حمله کنند.

با به قدرت رسیدن نادر شاه نیاز به نیروی دریایی مورد بررسی قرار گرفت و از کشورهای انگلیس و هلند در خواست خرید ناو های جنگی شد که بنا به ملاحظات سیاسی این کشورها رد شد؛ ولی این بار عزم ایران جدی بود.

به هر صورت به فرمان نادر شاه ۲۰ فروند کشتی ساخته شد و جهت تسخیر مسقط و سرکوب دزدان دریایی مورد استفاده قرار گرفت.  لازم به ذکر است که این کشتی ها اولین کشتی های مجهز به توپ ایران به حساب می آمدند.

در زمان قاجار باز نسبت به نیروی دریایی بی توجهی شد؛ البته در زمان ناصرالدین شاه اولین کشتی های جنگی به معنای واقعی به نام های پرسپولیس و شوش و تعداد دیگری هم در زمان مظفرالدین شاه خریداری شدند؛ ولی به دلیل رسیدگی نشدن به این کشتی ها همگی از خدمت خارج شدند و از این پس عملا نیروی دریایی ایران قدرت خود را در خلیج فارس از دست داد و نیروی دریایی انگلیس قدرت را در دست گرفت.

سال های ۱۲۹۰ تا ۱۳۰۴ را باید غم انگیزترین سال ها در تاریخ نیروی دریایی دانست به شکلی که بی توجهی به نیروی دریایی ایران به حدی رسید که در سواحل شرقی خلیج فارس امنیت به کلی از میان رفت و اختیار امور با قاچاقچیان و دزدان بود. این داستان تا کودتای رضاخان ادامه داشت.

سرانجام در ۱۳۰۳ سردار سپه نخست وزیر وقت در سفری که به خوزستان داشت به نیاز ایران به نیروی دریایی کارآمد به خوبی واقف شد.

سرانجام در اسفند همان سال کشتی کوچک مضفری به عنوان اولین کشتی رسمی نیروی دریایی فعال شد و درجات و رتبه بندی ها و یونیفرم رسمی نیروی دریایی طراحی شد. سال بعد کشتی ۶۰ تنی تحت عنوان سفید رود که قبلا متعلق به شیلات بود به آن پیوست.

با موفقیت نیروی دریایی در جنوب کم کم فکر شکل گیری آن در شمال هم به واقعیت می پیوست ؛ البته مدت ها طول کشید تا اولین ناوچه های توپدار ساخت آلمان به شکل قطعات به ایران صادر گردد که این ناوچه ها در دستگیری شیخ خزعل موفق بودند.کشتی تفریحی خزعل بعدها به کشتی آموزشی افسران تبدیل شد.

در سال ۱۳۰۴ اولین ناوچه ۱۴۱ تنی مین روب از آلمان تحویل گرفته شد و تحت عنوان پهلوی و بعدها شاهین عملیاتی شد.

در سال ۱۳۰۶ رسما بودجه ی نیروی دریایی تصویب و دفتر آن زیر نظر نیروی زمینی فعال شد.

در همان سال اولین گروه افسران برای آموزش به ایتالیا اعزام شدند و پیرو آن اولین سفارش ها برای ناوچه های جدید هم ارسال شد روند رشد نیروی دریایی تا شهریور ۱۳۲۰ ادامه داشت.

در آن زمان نیروی دریایی در جنوب بیش از ۱۰۰۰ نفر پرسنل(اعم از وظیفه و رسمی) داشت که مجموعا با نیروی زمینی ۶۰۰ کشته داد.

نیروی دریایی اندک مقاومتی از خود نشان داد؛ ولی با این وجود با صدور فرمان ترک مخاصمه و غرق شدن یکی از ناوچه ها بازهم به کلی شیرازه آن از هم پاشید. کلیه ناوگان آن توسط انگلیس مصادره و به خاور دور فرستاده شد و این روند تا سال ۱۳۲۶ ادامه داشت.

سرانجام به دنبال فشارهای وارده نیروی دریایی مجدداً شکل گرفت و با ۶ فروند ناوچه قدیمی شروع به فعالیت کرد.

از این زمان روند بهبود نیروی دریایی ادامه پیدا کرد و با پیوستن ناوشکنهای سنگین، مانورهای نیروی دریایی رو به گسترش گذاشت.

در سال ۱۳۴۰ تیمسار دریابان فرج الله رسایی فرمانده نیروی دریایی شد.

در این تاریخ بدلیل معادلات خاص سیاسی گسترش نیروی دریایی در اولویت اول قرار گرفت.از جمله این دلایل عبارت بودند از:

به همین منظور طرح های گسترش به سرعت فراهم شد و پایگاه هایی در خلیج فارس و دریای عمان ایجاد شد(پایگاه دریایی کنارک بعد از پایگاه دریایی دیه گوگارسیای آمریکا از پیشرفته ترین پایگاه های دریایی بود).

طرح های گسترش این بار با سرعت هرچه تمامتر پیش می رفت. تعداد زیادی هواناو و ناوچه و ناوشکن سفارش داده شد.

ایران تا سال ۵۷ (و تقریبا هم اکنون) بزرگترین یگان هوانا و جهان را در اختیار داشت و با ۲۵۰۰۰ پرسنل بزرگترین نیروی دریایی منطقه بود.

همانطور که گفته شد ایران بزرگترین یگان هوانا و جهان را در اختیار داشت و قادر بود یک گردان نظامی کامل را ظرف ۲۵ دقیقه در جنوب خلیج فارس مستقر کند و از نظر یگان هوادریا دارای پنج هلیکوپتر دوازده اف.۲۷ و ۲ پی.۳ اف بود. این باعث افزایش بیش از پیش قدرت ایران می شد و خلیج فارس عملا در اختیار نیروی دریایی ایران بود.

با افزایش مداخلات نظامی ایران در کشورهای خارجی همچون سرکوب شورشیان ظفار و انتقال پنهانی نیروی پشتیبانی از اکراد که مانع از شرکت عراق در جنگ اعراب علیه اسرائیل شد، نقش نیروی دریایی و حفظ امنیت چاهای نفت اهمیت ویژه ای یافت.
سفارش های گسترده ای داده شد؛ از جمله ۸ زیر دریایی به آلمان و ۸ ناوشکن و ۴ رزمناو و ۱۲ ناوچه سریع السیر، همچنین ۱۴ هاورکرافت (علاوه بر یگانهای هواناو فعال) سفارش داده شد که به دلیل وقوع انقلاب همه قراردارها لغو شد.

کمتر از یک سال پس از وقوع انقلاب اسلامی، جنگ آغاز شد. در روزهای اولیه جنگ عراقی ها با پشتیبانی توپخانه و ناوچه های موشک انداز روسی، پایگاه دریایی خرمشهر را غیر فعال و تعدادی از ناوچه ها و ناوهای مستقر در پایگاه را غرق کردند؛ اما در همان ساعات تکاوران نیروی دریایی به عنوان تنها حامیان ارتشی نیروی زمینی اقدام به دفاع کردند.

لشکر زرهی اهواز عملا از هم پاشید و لشکر های مستقر در منطقه با حداکثر ۲۰ درصد قوا وارد نبرد شدند و این نتیجه ای جزشکست نداشت(این ماجرا به از هم گسیختگی های اولیه ارتش باز می گردد)؛ با این وجود این نیروها تا پای جان جنگیدند(با حمایت ها و سرازیر شدن مردم به میدان های نبرد) و جلوی پیشروی های سریع نیروی عراقی را گرفتند.

در ماه های اول جنگ به دلیل ضعف فرماندهی، نیروی دریایی عراق با ناوچه های سریع خود اقدام به حمله به نفت کش ها و سکوهای نفتی ما نمود و این به ناامنی منطقه انجامید و نفت کش ها دیگر رغبتی به حمل نفت ایران به بازار های بین المللی نداشتند و این به کاهش درآمدهای نفت ایران انجامید.به این دلایل نیروی دریایی نقش خود را بازیافت.

مشخص شد که سکو های نفتی الامیه و البکر محل پهلو گیری ناوچه های عراقیست. حمله به این اهداف به وسیله ناوچه های موشک انداز مجهز به موشک های هارپون و تکاوران نیروی دریایی باموفقیت انجام شد.

 

در ۲۸ آبان ۵۹ ناوچه های پیکان و جوشن ماموریت یافتند با پشتیبانی ۴ فروند فانتوم تکلیف نیروی دریایی عراق را یکسره کنند(عملیات معروف به مروارید). در این عملیات جمعاً ۱۲ ناوچه و ۲ جنگنده عراقی نابود شد و شیرازه نیروی دریایی عراق به کلی از هم پاشید.

در این عملیات تنها ناو پیکان به فرماندهی ناخدا سوم محمد همتی با تمام رشادتی که از خود نشان داد و تعداد زیادی از ناوچه ها را هدف قرار داد هدف موشک قرار گرفت و غرق شد و حماسه ای بزرگ آفرید و ایران از بزرگترین جنگ دریایی خود پس از دوران هخامنشی پیروز بیرون آمد.

تمام ناوچه های ایرانی شرکت کننده در این عملیات از کلاس لاکمبا تانت فرانسوی بودند و از موشک هارپون بهره می بردند)

جنگ با عراق در اینجا برای نیروی دریایی تمام شد اما دشمنی قویتر پا به میدان گذاشت، ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا.

در سال های آخر جنگ و به خصوص در ماجرای جزیره مجنون دخالت آمریکایی ها باعث آزادی آن و شهادت شمار زیادی از رزمندگان ما شد.

ناوچه سهند 

درگیری های زیادی بین نیروی دریایی ما که در آمادگی نبود با نیروی دریایی آمریکا رخ داد، ازجمله حمله به ناوچه جوشن و غرق کردن آن که باوجودی که این ناوچه در آب های بین المللی بود مورد هدف ۴ موشک هارپون و ۳۰۰ گلوله توپ قرار گرفت.

به دنبال آن در سال ۱۹۸۸ در طی عملیات اسکورت نفت کش های کویتی توسط آمریکا یکی از نفت کش ها به یک مین ایرانی برخورد کرد و به سختی آسیب دید.۴ روز بعد نیروی دریایی آمریکا اقدام به حمله به نیروی دریایی و سکوهای نفتی ایران نمود این بزرگترین جنگ دریایی با حظور کشتی های بزرگ پس از جنگ جهانی بود. در این حمله دو فروند ناوچه ایرانی ( ناوچه های سهند و جوشن) نابود شد.

 

ناوهای آسیب دیده آمریکایی 

البته این بار ناوهای آمریکایی بی نصیب نماندند و پاسخ کوبنده ای گرفتند. دو ناو عملاً بلا استفاده شد و بیش از ۸۰ درصد اسیب دید و یک هلیکوپتر آمریکایی هم هدف قرار گرفت و نابود شد. این اقدامات در راستای مجموعه فشارها برای پذیرش قطعنامه شورای امنیت توسط ایران بود.

پس از جنگ ایران اقدام به خرید چند فروند زیردریایی، ناوچه و رزم ناو نمود (ایران در سال ۷۷ در رقابت با هند و چین برای خرید ناوهواپیمابر روسی گورچکف شرکت و بالاترین قیمت را ارائه نمود.گفتگو هایی انجام شد اما روس ها به دلایل سیاسی موافقت نکردند).

نیروی دریایی در طی سال ها تحریم بیشترین سعی خود را برای کاهش وابستگی و نوسازی به کار برد که از جمله این تلاش ها، ساخت ناو محافظ الوند و ناوچه های سریع بود، همچنین می توان به ارتقاء سیستم پدافند ناوها و انجام تعمیرات و همچنین مین گذاری در خلیج فارس اشاره کرد.

 

در حال حاضر این نیرو قویترین نیروی دریایی در خلیج فارس است.

منبع:پایگاه خبری پلیس ایران

درباره ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

مطلب پیشنهادی

معرفی کتاب «کوش پیل دندان: خلق یک ضد قهرمان»

«کوش پیل دندان» از نگاه ساسانیان مظهر بیداد است ساقی گازرانی نویسنده «کوش پیل دندان: …

ورود ایران به دوره فوق بحرانی آب در قرن پانزدهم

آیین باور – بدون اغراق باید پذیرفت که آب تنها منبع طبیعی است که حیات …

کرج در موج چهارم کرونا؛تشدید اعمال دستورالعمل های بهداشتی در البرز

آیین باور _ نماینده عالی دولت در استان البرز گفت: تشدید اعمال دستورالعمل های بهداشتی …

دیدگاهتان را بنویسید