آیین باور/فریباکلاهی

افزایش پرونده‌های نزاع و خشونت در مراکز پزشکی قانونی و کلانتری‌ها، زنگ خطری برای امنیت روانی جامعه است؛ جایی که اختلاف‌های ساده، به‌سرعت به درگیری فیزیکی و آسیب‌های جدی ختم می‌شوند. افزایش نزاع‌های خیابانی، درگیری‌های خانوادگی و پرخاشگری‌های روزمره، دیگر یک رفتار حاشیه‌ای یا استثنایی در جامعه ایران نیست؛ بلکه به الگویی نگران‌کننده تبدیل شده است.

تازه‌ترین آمارهای رسمی منتشرشده تا سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد خشونت فیزیکی، چه در فضای عمومی و چه در محیط خانواده، روندی رو به رشد دارد؛ روندی که مستقیماً امنیت اجتماعی، سلامت روان و انسجام جامعه را تهدید می‌کند

. آمارهای به‌روز چه می‌گویند؟

بر اساس داده‌های رسمی پزشکی قانونی کشور، تنها در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۴۶ هزار نفر به دلیل نزاع و درگیری فیزیکی به مراکز پزشکی قانونی مراجعه کرده‌اند؛ یعنی به‌طور میانگین روزانه بیش از ۱۶۰۰ نفر قربانی خشونت شده‌اند. اگرچه مردان سهم بیشتری از این آمار دارند، اما حدود ۳۵ درصد مراجعات مربوط به زنان است؛ آماری که نشان می‌دهد خشونت، به‌ویژه در شکل خانگی، همچنان یکی از مسائل جدی و پنهان جامعه است.

نگاه پلیس؛ نزاع‌های آنی و کاهش آستانه تحمل

گزارش‌های رسمی فراجا در سال‌های ۱۴۰۳ و ابتدای ۱۴۰۴ نشان می‌دهد نزاع و درگیری خیابانی همچنان در صدر دلایل مداخله پلیس قرار دارد. نکته قابل تأمل در این گزارش‌ها، افزایش درگیری‌های «لحظه‌ای» است؛ مشاجره‌هایی که بدون سابقه قبلی و بر سر مسائل ساده‌ای مانند ترافیک، اختلافات روزمره، فشارهای اقتصادی یا عصبانیت آنی شکل می‌گیرند و در زمانی کوتاه به خشونت فیزیکی و استفاده از سلاح سرد ختم می‌شوند. پلیس بارها هشدار داده است که کاهش آستانه تحمل اجتماعی و ناتوانی در مدیریت خشم، یکی از عوامل اصلی تشدید خشونت در فضاهای شهری است. 

البرز؛ خشونت همچنان یک چالش جدی

  در استان البرز نیز تصویر کلی تفاوت معناداری با الگوی کشوری ندارد. بر اساس اعلام پزشکی قانونی استان، در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۷ هزار و ۸۰۰ نفر به دلیل نزاع و درگیری به مراکز پزشکی قانونی البرز مراجعه کرده‌اند. هرچند این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش جزئی داشته، اما همچنان نشان‌دهنده سطح بالای خشونت فیزیکی در استان است؛ به‌ویژه در نزاع‌های خیابانی، اختلافات همسایگی و درگیری‌های خانوادگی.

ورود قوه قضاییه البرز با رویکرد پیشگیرانه

  در کنار رسیدگی قضایی به پرونده‌های خشونت، قوه قضاییه استان البرز در سال ۱۴۰۴ بر تقویت سازوکارهای صلح و سازش تمرکز کرده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، در هفت‌ماهه نخست سال جاری حدود ۳۱ درصد از پرونده‌های ارجاع‌شده به شوراهای حل اختلاف استان به صلح و سازش انجامیده است؛ حتی در برخی پرونده‌های سنگین، از جمله موارد قصاص نفس، سازش با میانجی‌گری صلح‌یاران محقق شده است. این رویکرد نشان می‌دهد پیشگیری از تکرار خشونت و بازگرداندن آرامش اجتماعی، به یکی از اولویت‌های دستگاه قضایی در استان تبدیل شده است.

ریشه‌های خشونت؛ مسئله فقط فردی نیست

تحلیل آمارهای پزشکی قانونی، گزارش‌های پلیسی و تجربه اجتماعی نشان می‌دهد خشونت امروز جامعه ایران، نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل هم‌پوشانی چند بحران هم‌زمان است: فشارهای اقتصادی مزمن، تورم و ناامنی معیشتی فرسودگی روانی و نبود دسترسی کافی به خدمات سلامت روان ضعف آموزش مهارت‌های کنترل خشم و حل تعارض عادی‌شدن زبان و رفتار پرخاشگرانه در زندگی روزمره و در برخی موارد، تصور پایین بودن هزینه اجتماعی و حقوقی خشونت

 راهکارها؛

فراتر از برخورد مقطعی مقابله با افراط‌گری و خشونت نیازمند رویکردی چندلایه است: 1. تقویت اقدامات پیشگیرانه پلیس در نقاط پرتنش شهری 2. برخورد سریع و قاطع قضایی با نزاع‌های خیابانی و استفاده از سلاح سرد 3. گسترش خدمات مشاوره و سلامت روان در سطح محلات و خانواده‌ها 4. آموزش مهارت‌های گفت‌وگو، کنترل خشم و تاب‌آوری اجتماعی از مدرسه تا محیط کار 5. نقش‌آفرینی مسئولانه رسانه‌ها در تحلیل ریشه‌های خشونت و مطالبه‌گری آگاهانه، نه بازتولید خشونت 

۲۷ آذر  روز ملی مبارزه با افراط‌گری و خشونت، تنها یک عنوان در تقویم نیست؛ یادآور واقعیتی است که هر روز در خیابان‌ها، خانه‌ها، کلانتری‌ها و مراکز پزشکی قانونی تکرار می‌شود. خشونت، اگر دیده نشود، عادی می‌شود؛ و اگر عادی شود، مهار آن پرهزینه‌تر و دشوارتر خواهد بود. امروز، بیش از هر زمان دیگری، پیشگیری آگاهانه و اقدام جمعی یک ضرورت است، نه انتخاب.