یادداشت آیین باور_فریباکلاهی

تیرماه که از راه می‌رسد، گویی نسیمی از دل سده‌ها بر دشت‌های ایران می‌وزد؛ نسیمی آمیخته با عطر نیلوفر، خنکای آب و روایت‌هایی که هنوز در حافظه این سرزمین جاری‌اند. در گاه‌شمار ایرانی، تیر تنها نام یک ماه نیست؛ فصلی از یادها و آیین‌هاست، زمانی برای جشن گرفتن آنچه زندگی را ممکن می‌کند: آب، رویش، روشنایی و امید.

نیاکان ما خوب می‌دانستند که آب فقط عنصری برای رفع تشنگی نیست؛ رگِ زندگی است. از همین رو، در روزهای گرم تابستان، به جای گلایه از خشکی و گرما، جشن برپا می‌کردند؛ کنار چشمه‌ها و جویبارها گرد هم می‌آمدند و با آیین‌هایی سرشار از شادی، سپاس خود را از بخشندگی طبیعت به جا می‌آوردند.

در میان جشن‌های تیرماه، تیرگان درخشان‌تر از همه می‌درخشد؛ جشنی که نامش با آرش کمانگیر پیوند خورده است. قهرمانی که تیرش از مرزهای افسانه گذشت و در جان فرهنگ ایرانی نشست. اما تیرگان تنها یادآور یک روایت حماسی نیست؛ جشنی است برای با هم بودن، برای تازه کردن دوستی‌ها و برای به خاطر آوردن ارزش چیزهایی که زندگی روزمره گاه ما را از دیدنشان غافل می‌کند.

آیین آب‌پاشی تیرگان نیز از همین جنس است؛ رسمی ساده اما عمیق. چند قطره آب بر دست و روی دوستان، شاید در نگاه امروز تنها بازی و شادی به نظر برسد، اما در پس آن، قرن‌ها احترام به آب و آرزوی فراوانی و برکت نهفته است. گویی مردمان با هر قطره، دعایی بی‌صدا برای سرسبزی زمین و آرامش زندگی زمزمه می‌کردند.

در این میان، نیلوفر نیز پیام‌آور تیرماه است؛ گلی که از دل آب سر برمی‌آورد و در فرهنگ ایرانی نشانی از پاکی و شکفتن دارد. حضوری که یادآور پیوند دیرینه انسان ایرانی با طبیعت است؛ پیوندی که در آن آب، گل، باد و آفتاب، همگی بخشی از یک روایت بزرگ‌ترند.

شاید راز ماندگاری جشن‌های تیرماه همین باشد؛ اینکه هنوز هم می‌توان در آنها چیزی فراتر از یک رسم کهن یافت. در روزگاری که آدم‌ها بیش از هر زمان دیگری از طبیعت فاصله گرفته‌اند، این آیین‌ها ما را به مکثی کوتاه دعوت می‌کنند؛ به ایستادن کنار آب، به شنیدن صدای باد و به یاد آوردن اینکه شادی، زمانی در این سرزمین با ساده‌ترین نعمت‌های جهان گره خورده بود.

تیرماه هنوز از میان برگ‌های تاریخ با ما سخن می‌گوید؛ ماهی که یادآور می‌شود گاهی برای زنده نگه داشتن یک فرهنگ، کافی است بار دیگر کنار آب بایستیم و جهان را با چشم‌های نیاکانمان تماشا کنیم.