آیین باور_ هر سال سیزدهم تیر، هم‌زمان با روز ملی دماوند، نگاه ایرانیان به قله‌ای دوخته می‌شود که تنها بلندترین کوه کشور نیست؛ دماوند نماد پایداری، دادخواهی و شکوه فرهنگی ایران‌زمین است؛ کوهی که از ژرفای زمین سر برآورده و در بلندای تاریخ و اسطوره جای گرفته است.

دماوند با ارتفاع ۵۶۱۰ متر، در قلب رشته‌کوه البرز مرکزی و در استان مازندران، میان آمل و لاریجان، سر به آسمان کشیده است. این کوه، بلندترین آتشفشان ایران و بلندترین آتشفشان آسیاست و زمین‌شناسان قدمت شکل‌گیری آن را حدود یک تا دو میلیون سال برآورد می‌کنند.

دهانه گوگردی قله، چشمه‌های آب گرم پیرامون آن و خروج بخار از برخی شکاف‌ها، یادگار گذشته آتشفشانی این کوه سترگ است. اما آنچه دماوند را از بسیاری از قله‌های جهان متمایز می‌کند، جایگاه آن در فرهنگ و اندیشه ایرانی است.

در اوستا از کوه «هَرابرزئیتی» یا البرز بلند یاد شده است؛ کوهی که در باورهای ایرانی سرچشمه روشنایی و جایگاهی مینوی دارد. بسیاری از پژوهشگران، دماوند را برجسته‌ترین نمود این مفهوم در جغرافیای ایران می‌دانند؛ قله‌ای که در گذر زمان، به نماد شکوه و استواری این سرزمین بدل شده است. در شاهنامه فردوسی نیز دماوند جایگاهی جاودانه دارد؛ جایی که ضحاک پس از شکست از فریدون در آن به بند کشیده می‌شود.

از آن پس، دماوند در ادبیات فارسی تنها یک کوه نیست؛ نماد پیروزی داد بر بیداد، امید به رهایی و ایستادگی در برابر ستم است. همین معناست که شعر ماندگار «دماوندیه» ملک‌الشعرای بهار را نیز به یکی از شاخص‌ترین سروده‌های میهنی ایران تبدیل کرده است.

دماوند امروز، افزون بر ارزش‌های اسطوره‌ای و فرهنگی، گنجینه‌ای کم‌نظیر از تنوع زیستی، منابع طبیعی و میراث زمین‌شناختی ایران است. با این حال، بهره‌برداری‌های ناپایدار، فعالیت‌های معدنی، آلودگی، زباله و پیامدهای تغییرات اقلیمی، این میراث ارزشمند را با تهدیدهایی جدی روبه‌رو کرده است.

روز ملی دماوند، تنها مناسبتی در تقویم نیست؛ یادآوری مسئولیت ما در پاسداری از میراثی است که طبیعت، تاریخ و فرهنگ ایران را در خود گرد آورده است. دماوند، کوه سپند ایرانیان، همچنان استوار ایستاده است؛ این ما هستیم که باید شایسته پاسداری از این نماد جاودان باشیم.